TieuCuc.comTiêu Cực
Lo trước chuyện chưa xảy ra

Lo điều tồi tệ nhất sẽ xảy ra: viết ba kịch bản xấu nhất, tốt nhất và dễ xảy ra nhất

Đầu óc chỉ chiếu kịch bản xấu nhất? Viết thêm kịch bản tốt nhất và dễ xảy ra nhất, kèm kế hoạch cho từng cái, để nỗi lo có hình dạng và có lối ra.

Two Vietnamese friends walking side by side on a riverside path in late afternoon, seen from behind, talking calmly, golden light on green trees, hopeful airy mood

Khi bạn lo điều tồi tệ nhất sẽ xảy ra, đầu óc thường chỉ chiếu đúng một bộ phim: phiên bản xấu nhất, chiếu đi chiếu lại, mỗi lần thêm một chi tiết. Một cách gỡ đơn giản là bắt nó chiếu đủ ba phim: kịch bản xấu nhất, kịch bản tốt nhất và kịch bản dễ xảy ra nhất — rồi viết cho mỗi phim một câu "nếu vậy thì mình làm gì". Mục đích không phải để tự trấn an rằng sẽ ổn, mà để nỗi lo có hình dạng rõ ràng và có kế hoạch đi kèm.

Nhiều người ngại bài tập này vì sợ viết kịch bản xấu ra giấy là "nói gở", hoặc sợ càng viết càng lo. Thực tế, kịch bản xấu đang chạy trong đầu bạn rồi; viết ra chỉ là đặt nó cạnh hai kịch bản còn lại để so. Bên dưới là các bước, một bảng mẫu đã điền và những chỗ hay làm sai.

Ba kịch bản khác gì với tự nhủ "nghĩ tích cực lên"

Khi đang lo, nghe ai bảo "nghĩ tích cực lên" thường làm mình bực, vì nó gạt đi một khả năng có thật. Tâm trí không tin những lời trấn an nghe như khẩu hiệu, nên nó càng bám vào kịch bản xấu để "chứng minh" là mình có lý do lo.

Ba kịch bản không gạt kịch bản xấu đi. Nó giữ kịch bản xấu lại, nhìn thẳng vào, và hỏi: nếu điều đó xảy ra thật thì mình làm gì? Sau đó nó thêm hai kịch bản mà lúc lo ta hay quên: điều tốt nhất có thể xảy ra, và điều nhiều khả năng xảy ra nhất. Đặt ba thứ cạnh nhau, bạn thấy kịch bản xấu nhất chỉ là một điểm ở rìa, không phải toàn bộ tương lai.

Khác biệt thứ hai là ba kịch bản đi kèm việc làm. Một khẩu hiệu không cho bạn biết sáng mai làm gì. Một kế hoạch cho kịch bản xấu, dù chỉ ba dòng, cho tâm trí một chỗ đặt nỗi lo xuống: "nếu chuyện đó xảy ra, mình đã biết bước đầu tiên". Nhiều người thấy nhẹ đi không phải vì tin rằng sẽ ổn, mà vì biết là nếu không ổn thì mình vẫn có đường đi.

Vì sao đầu óc chỉ chiếu mỗi kịch bản xấu nhất

Cảnh xấu sống động hơn cảnh bình thường. Một kết cục tệ có nhiều chi tiết, nhiều cảm xúc nên dễ hình dung. Còn kịch bản "mọi thứ diễn ra bình thường, hơi vất vả một chút" thì nhạt, chẳng ai mất công tưởng tượng.

Tâm trí đang lo ưu tiên phòng thủ. Khi thấy có mối nguy, đầu óc tập trung vào điều tệ nhất để chuẩn bị. Điều này có ích trong vài phút, nhưng nếu kéo dài cả tuần thì mình chỉ còn thấy mỗi điều tệ, không thấy gì khác.

Kịch bản xấu thường dừng ở đoạn đáng sợ nhất. Phim trong đầu hay cắt đúng lúc mọi thứ sụp đổ, không bao giờ chiếu tiếp "rồi sau đó mình đã làm gì". Thiếu đoạn sau, mình tưởng đó là kết thúc, trong khi ngoài đời chuyện gì cũng có đoạn sau.

Mệt thì thấy mọi thứ khó hơn. Lúc thiếu ngủ, đói hoặc vừa qua một ngày căng, kịch bản xấu nhất trông có vẻ hợp lý hơn hẳn. Vì vậy cùng một nỗi lo, viết vào buổi sáng và viết lúc nửa đêm có thể ra hai bức tranh rất khác.

Viết ba kịch bản từng bước

Dành khoảng hai mươi phút, ngồi chỗ yên, có giấy bút. Làm lúc đầu óc tương đối tỉnh, không phải lúc đang rối nhất.

  1. Viết nỗi lo thành một câu cụ thể có thời điểm. Không viết "công việc sẽ tệ", mà viết "cuối tháng này chủ nhà báo tăng tiền thuê mặt bằng".
  2. Viết kịch bản xấu nhất, đủ chi tiết như nó đang chạy trong đầu bạn. Đừng làm nhẹ đi. Sau đó viết tiếp: nếu chuyện này xảy ra, ba việc đầu tiên mình sẽ làm là gì, ai có thể giúp mình.
  3. Viết kịch bản tốt nhất, cũng cụ thể như vậy. Có thể nghe hơi viển vông, không sao; nó giúp kéo tâm trí ra khỏi một phía.
  4. Viết kịch bản dễ xảy ra nhất, dựa trên những gì bạn đang thật sự biết, những lần tương tự trước đây và lời của người có kinh nghiệm. Kịch bản này thường lộn xộn, có cái được cái mất.
  5. Cho mỗi kịch bản một việc nhỏ làm được ngay trong tuần này, nhất là cho kịch bản dễ xảy ra nhất.
  6. Ghi một dấu hiệu sớm cho thấy mọi thứ đang nghiêng về kịch bản nào, để không phải đoán mỗi ngày.
  7. Ghi mức khó chịu trước và sau theo thang 0–10, chỉ để bạn tự so, không phải điểm đánh giá.

Bảng mẫu đã điền: anh Phúc và hợp đồng thuê mặt bằng

Anh Phúc, 35 tuổi, có một quán cà phê nhỏ. Hợp đồng thuê mặt bằng hết hạn vào tháng sau, chủ nhà hẹn "tuần tới nói chuyện". Cả tuần anh chỉ nghĩ tới cảnh bị lấy lại mặt bằng, mất hết tiền sửa sang, nợ nần. Mức khó chịu trước khi viết: 9 trên 10. Đây là bảng anh viết:

Kịch bảnĐiều có thể xảy raNếu vậy, mình làm gìDấu hiệu sớm
Xấu nhấtChủ nhà không cho thuê tiếp, quán phải dời đi trong hai thángHỏi ba mặt bằng gần đó; tính chi phí dời; báo trước cho nhân viênChủ nhà nhắc chuyện "có người hỏi thuê"
Tốt nhấtGia hạn ba năm, giữ giá cũKý sớm, nhờ người quen xem điều khoảnChủ nhà chủ động gọi bàn gia hạn
Dễ xảy ra nhấtGia hạn nhưng tăng giá khoảng mười phần trămTính lại giá bán vài món; chuẩn bị mức tối đa mình chịu được trước khi gặpGiá thuê quanh khu đã tăng năm ngoái

Viết xong, anh Phúc thấy kịch bản xấu nhất vẫn đáng lo, nhưng nó có ba bước đi rõ ràng chứ không phải "mất hết". Kịch bản dễ xảy ra nhất lại là chuyện anh đã từng xử lý: tăng giá thuê. Việc nhỏ anh làm ngay là tính con số tối đa có thể trả, để buổi nói chuyện không còn là một cuộc đoán mò.

Mức khó chịu sau khi viết anh ghi là 5 trên 10. Đêm đó ý nghĩ cũ vẫn quay lại một lần; anh nhìn vào cột "nếu vậy, mình làm gì" thay vì tua lại cảnh dọn quán.

Câu hỏi để kiểm lại kịch bản "dễ xảy ra nhất"

Kịch bản dễ xảy ra nhất là phần khó viết công bằng nhất, vì nỗi lo hay lén kéo nó về phía xấu. Đọc lại nó với những câu hỏi này:

  • Mình đang dựa trên điều đã biết chắc, hay trên cảm giác lúc này?
  • Những lần trước gặp chuyện tương tự, kết cục thật thường ra sao?
  • Nếu một người bạn kể cho mình đúng câu chuyện này, mình sẽ đoán điều gì dễ xảy ra nhất với họ?
  • Kịch bản này có chỗ nào mình đã tự động gắn thêm "và rồi mọi thứ sẽ tệ hơn nữa" không?
  • Có người nào hiểu chuyện này hơn mình mà mình có thể hỏi một câu cụ thể không?
  • Nếu kịch bản này xảy ra, phần nào mình xoay được, phần nào cần người khác giúp?

Không cần trả lời hết. Chỉ cần một hai câu làm kịch bản trở nên công bằng hơn là đủ. Nếu thấy mình cứ sửa đi sửa lại kịch bản dễ xảy ra nhất mà không chốt được, hãy dừng lại ở bản hiện có; bài tập không đòi hỏi đoán trúng tương lai, chỉ cần một bức tranh rộng hơn bức tranh lúc đầu.

Hiểu lầm hay gặp và cách hiểu lại

Hiểu lầm: viết kịch bản xấu ra là rước nó vào. Hiểu lại: kịch bản xấu không xảy ra vì được viết ra giấy. Nó đã ở trong đầu bạn; viết ra chỉ giúp nhìn nó rõ hơn và chuẩn bị đường lui.

Hiểu lầm: phải viết thật nhiều kịch bản cho chắc. Hiểu lại: ba là đủ. Viết mười kịch bản dễ biến bài tập thành một vòng lo mới, càng viết càng thấy chỗ hở.

Hiểu lầm: phải tin vào kịch bản tốt nhất thì mới có tác dụng. Hiểu lại: không cần tin. Kịch bản tốt nhất chỉ để nhắc rằng tương lai có nhiều hướng. Phần dùng được nhiều nhất thường là kịch bản dễ xảy ra nhất và kế hoạch đi kèm.

Hiểu lầm: làm một lần mà vẫn lo là bài tập vô dụng. Hiểu lại: nỗi lo hiếm khi tắt hẳn sau một lần viết. Điều đáng để ý là nó có bớt dồn dập, có ít chiếm chỗ hơn không. Đọc lại bảng mỗi khi ý nghĩ cũ quay về, thay vì viết lại từ đầu.

Thứ không cần làm. Không cần hỏi thêm năm người để kiểm kịch bản, không cần tra mạng xem "bao nhiêu người gặp chuyện này", không cần bắt mình hết sợ kịch bản xấu nhất. Sợ nó là bình thường; có kế hoạch cho nó là đủ.

Khi nào việc tự viết kịch bản không còn đủ

Bạn biết bài tập đang có ích khi nỗi lo bắt đầu có chỗ dừng: nghĩ tới chuyện đó, bạn nhớ ra bảng ba kịch bản và việc đã lên lịch, rồi quay lại việc đang làm được. Mức khó chịu trước và sau mỗi lần viết hạ dần qua các tuần, dù không đều.

Nên tìm gặp chuyên gia tâm lý khi kịch bản xấu nhất xuất hiện gần như với mọi chuyện, kéo dài nhiều tuần; khi nỗi lo làm bạn mất ngủ, bỏ ăn, không tập trung làm việc hay học hành được, hoặc tránh né nhiều việc thường ngày; khi bạn đã thử viết đều đặn mà không thấy nhẹ đi. Nếu nỗi lo đi cùng tim đập dồn, khó thở, đau tức ngực hay chóng mặt, hãy đi khám để bác sĩ loại trừ nguyên nhân cơ thể trước. Chỉ chuyên gia mới đánh giá được mức độ và hướng giúp phù hợp.

Có những lúc kịch bản xấu nhất trong đầu không còn là chuyện tiền hay việc, mà là cảm giác mọi thứ vô nghĩa, không muốn sống tiếp. Khi đó đừng tự viết kịch bản một mình: hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và ở cạnh một ai đó.

Nếu muốn có người cùng xem lại những bảng kịch bản bạn đã viết, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Viết kịch bản xấu nhất có làm mình lo hơn không?

Lúc mới viết, nhiều người thấy khó chịu tăng lên một chút vì phải nhìn thẳng vào điều mình sợ. Nhưng khi viết thêm kế hoạch cho kịch bản đó và đặt nó cạnh hai kịch bản kia, cảm giác thường dịu xuống. Nếu viết xong mà lo tăng mạnh và kéo dài, hãy dừng lại và quay về việc đang làm, thử lại vào lúc tỉnh táo hơn.

Làm sao viết kịch bản dễ xảy ra nhất khi mình không biết gì cả?

Bạn hiếm khi hoàn toàn không biết gì. Hãy dựa vào những lần tương tự trước đây của chính mình hoặc người quen, những thông tin chắc chắn đang có, và hỏi một người có kinh nghiệm một câu cụ thể. Kịch bản này không cần đúng tuyệt đối, chỉ cần công bằng hơn phim chiếu trong đầu.

Ba kịch bản có dùng được cho chuyện nhỏ hằng ngày không?

Được, nhưng với chuyện nhỏ thì nên làm bản rút gọn: ba câu ngắn cho ba kịch bản và một việc làm ngay. Để dành bảng đầy đủ cho những nỗi lo kéo dài nhiều ngày. Làm bảng dài cho mọi chuyện nhỏ dễ biến bài tập thành gánh nặng.

Nếu kịch bản xấu nhất xảy ra thật thì bài tập có vô ích không?

Không. Nếu nó xảy ra, bạn đã có sẵn vài bước đầu tiên và biết ai có thể giúp, nên ít bị choáng hơn. Bài tập không nhằm đoán trúng tương lai mà để bạn bớt bị nỗi lo vắt kiệt trước khi chuyện xảy ra, và có kế hoạch khi nó đến.

Có nên nhờ người khác cùng viết ba kịch bản không?

Nên, nếu đó là người bình tĩnh và biết lắng nghe. Người ngoài thường thấy kịch bản dễ xảy ra nhất rõ hơn mình vì họ không bị cuốn trong nỗi lo. Tuy vậy, nên tự viết bản đầu, rồi mới đưa người kia đọc và góp ý.

Bao lâu thì nên đọc lại bảng ba kịch bản?

Đọc lại mỗi khi ý nghĩ cũ quay lại mạnh, hoặc khi có thông tin mới làm thay đổi tình hình. Khi chuyện đã qua, đọc lại một lần để so kịch bản nào gần với thật nhất; nhiều người thấy kịch bản dễ xảy ra nhất thường sát hơn họ nghĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138