TieuCuc.comTiêu Cực
Lo trước chuyện chưa xảy ra

Nghĩ mãi "lỡ như… thì sao": đi hết chuỗi lo đến cuối để thấy mình vẫn xoay được

Một câu "lỡ như" kéo theo cả chuỗi chuyện tệ. Cách đi hết chuỗi lo đến nút cuối, gắn cho mỗi nút một cách xoay xở và một người có thể đỡ mình.

A Vietnamese single mother in her thirties tying her young son's shoelaces at a doorway in the early morning, seen from the side, soft warm light, green plants nearby

Câu "lỡ như… thì sao" hiếm khi đi một mình. Lỡ như mình ốm thì sao, lỡ ốm lâu thì sao, lỡ mất việc thì sao, lỡ không ai lo cho con thì sao — mỗi câu mở ra câu sau, và chuỗi thường dừng ở đúng chỗ đáng sợ nhất. Cách gỡ không phải là cắt ngang chuỗi, mà là đi hết nó một cách có chủ đích: viết từng nút ra, ước lượng thật thà xem nút đó dễ xảy ra tới đâu, rồi gắn cho mỗi nút một câu "nếu vậy thì mình xoay thế này" và tên một người hoặc một thứ có thể đỡ mình.

Làm vậy nghe có vẻ ngược đời, vì ai cũng khuyên "đừng nghĩ nữa". Nhưng nhiều người thấy rằng thứ làm chuỗi lo đáng sợ không phải là các nút, mà là cảm giác bị bỏ lơ lửng ở nút xấu nhất mà không có gì đỡ. Khi mỗi nút có một tay vịn, chuỗi vẫn còn đó nhưng bớt giống vực thẳm.

Chuỗi "lỡ như" vận hành thế nào

Chuỗi thường bắt đầu từ một chuyện nhỏ có thật: một cơn đau lưng, một tin nhắn của sếp, con về nhà ít nói. Từ đó tâm trí đặt câu hỏi "lỡ như", và vì câu hỏi không có câu trả lời ngay, nó tự trả lời bằng phương án xấu, rồi lấy phương án đó làm điểm xuất phát cho câu hỏi tiếp theo.

Điều đáng để ý là mỗi bước trong chuỗi nghe có vẻ hợp lý khi đứng riêng. Ốm thì có thể phải nghỉ làm, nghỉ lâu thì có thể ảnh hưởng thu nhập — đúng cả. Nhưng khi nối năm sáu bước "có thể" lại với nhau, tâm trí đối xử với cả chuỗi như một chuyện gần như chắc chắn, trong khi khả năng tất cả các bước cùng xảy ra nhỏ hơn rất nhiều so với từng bước.

Chuỗi cũng hay nhảy qua những thứ có thật đang đỡ mình: người thân, bạn bè, tiền để dành, chế độ nghỉ ốm, những lần trước mình đã xoay được. Trong phim chiếu trong đầu, mình luôn đứng một mình, không ai giúp, không có kỹ năng gì. Bài tập dưới đây cố ý đưa những thứ bị bỏ quên đó trở lại bàn.

Vì sao cắt ngang giữa chừng lại làm lo hơn

Chuỗi bị cắt ở nút đáng sợ nhất. Khi bạn tự bảo "thôi đừng nghĩ nữa" đúng lúc tới cảnh tệ nhất, cảnh đó được lưu lại như kết thúc. Lần sau chuỗi chạy lại, nó chạy thẳng tới đó nhanh hơn.

Đẩy ý nghĩ đi thường làm nó bật lại. Nhiều người thấy càng cố không nghĩ về một điều thì điều đó càng hay xuất hiện. Đi hết chuỗi có chủ đích, trên giấy, trong một khoảng thời gian định trước, khác với để nó tự chạy lúc nửa đêm.

Không bao giờ tới được đoạn "rồi mình làm gì". Chuỗi lo tự chạy hầu như không có đoạn xoay xở. Khi tự tay viết tiếp đoạn đó, nhiều người bất ngờ thấy mình biết khá rõ phải làm gì, chỉ là chưa bao giờ cho phép mình nghĩ tới.

Nút cuối thường là một nỗi sợ sâu hơn chuyện ban đầu. Đi tới cuối, chuỗi hay dừng ở những câu như "mình không chịu nổi", "mình là người mẹ tồi", "mình sẽ cô độc". Nhìn thấy câu đó trên giấy giúp bạn biết thật ra mình đang sợ điều gì, và đó thường là chỗ cần được đối xử tử tế nhất.

Đi hết chuỗi lo trên giấy

Chọn lúc không quá mệt, dành khoảng hai mươi lăm phút. Nếu đang quá rối, chỉ ghi câu "lỡ như" đầu tiên và để dành phần còn lại cho hôm sau.

  1. Viết câu "lỡ như" đầu tiên, ngắn và cụ thể.
  2. Hỏi "nếu chuyện đó xảy ra thật, rồi sao nữa?" và viết câu trả lời đang bật lên trong đầu thành nút thứ hai. Lặp lại cho tới khi không còn "rồi sao nữa", thường sau bốn đến sáu nút.
  3. Quay lại từng nút, ghi khả năng xảy ra theo cảm nhận thật thà của bạn: ít, vừa, nhiều. Không cần con số phần trăm.
  4. Với mỗi nút, viết một câu "nếu vậy, mình xoay thế này" — một bước đầu tiên, không cần cả kế hoạch.
  5. Với mỗi nút, ghi tên một người, một nơi hoặc một nguồn lực có thể đỡ mình ở bước đó.
  6. Đọc nút cuối cùng. Viết bên cạnh nó một câu bạn sẽ nói với một người bạn thân nếu họ đưa cho bạn đúng nút này.
  7. Chọn một việc nhỏ trong cả chuỗi mà bạn làm được ngay tuần này, và ghi ngày làm.

Mẫu chuỗi đã điền: chị Hằng và câu "lỡ như mình ốm"

Chị Hằng, 36 tuổi, nuôi con trai sáu tuổi một mình, làm nhân viên bán hàng. Một tối bị sốt nhẹ, chị nằm nghĩ: lỡ mình ốm nặng thì sao. Chuỗi chạy tới tận cảnh con không ai chăm, và chị thức tới ba giờ sáng. Hôm sau, lúc đã hạ sốt, chị viết lại chuỗi:

NútLỡ như…Khả năng theo mìnhNếu vậy, mình xoay thế nàyAi hoặc cái gì đỡ mình
1Mình ốm vài ngàyVừaXin nghỉ, nhờ đón conBà ngoại ở cách hai cây số
2Ốm lâu, phải nghỉ cả thángÍtDùng chế độ nghỉ ốm, khoản để dànhBảo hiểm ở chỗ làm, em gái
3Thu nhập giảm mạnhÍtCắt khoản không cần, hỏi em gái mượn tạmEm gái, khoản để dành ba tháng
4Không ai chăm conRất ítBà ngoại và em gái đã nhận chăm khi cầnHai người ấy, cô giáo của con
5Mình là người mẹ không lo nổi cho con—Câu cho bạn thân: "Bạn lo cho con tới mất ngủ, đã chuẩn bị người đón con. Người mẹ như vậy là đang lo được cho con, chỉ là đang mệt."Chính mình, những lần đã xoay được

Việc nhỏ chị Hằng chọn: nhắn cho em gái hỏi "nếu chị ốm vài hôm, em đón cháu được không" — một tin nhắn chị đã ngại gửi từ lâu. Em gái trả lời ngay là được. Mức khó chịu chị tự so trước và sau: 8 xuống 4 trên 10.

Để ý cột "khả năng theo mình": chỉ nút đầu là "vừa", các nút sau đều "ít". Trong đêm, cả chuỗi lại có cảm giác chắc chắn như nhau. Viết ra giúp tách độ chắc của từng nút, thay vì để cả chuỗi dính vào nhau.

Những chỗ hay làm sai khi đi hết chuỗi

Viết chuỗi lúc nửa đêm. Lúc đó tâm trí gán mọi nút là "nhiều", và cột xoay xở trống trơn. Nếu chuỗi bật lên khi đang nằm, chỉ ghi câu đầu tiên ra giấy và hẹn mình làm tiếp vào buổi sáng.

Chỉ viết chuỗi mà bỏ hai cột cuối. Viết mỗi chuỗi lo thì giống như kể lại cơn ác mộng chi tiết hơn. Phần có ích nằm ở cột "mình xoay thế này" và "ai đỡ mình".

Ép mọi nút phải có lời giải hoàn hảo. Cột xoay xở chỉ cần bước đầu tiên. "Gọi cho em gái" là đủ, không cần lên kế hoạch cho cả tháng.

Tranh cãi với nút cuối. Nút cuối thường là một câu về chính mình. Cãi lại kiểu "không, mình là người mẹ tuyệt vời" ít khi thuyết phục được. Câu dành cho một người bạn thân thì công bằng hơn và dễ tin hơn.

Thứ không cần làm. Không cần đi hết mọi chuỗi lo mỗi ngày, không cần đọc chuỗi đi đọc lại để tìm chỗ hở, không cần hỏi mọi người xem chuỗi của mình có hợp lý không. Một chuỗi viết xong, có việc nhỏ đi kèm, là đủ cho một nỗi lo.

Khi chuỗi bật lên giữa ngày: bản rút gọn hai phút

Gọi tên nó. Nói thầm: "À, chuỗi lỡ như lại chạy rồi." Chỉ một câu ngắn như vậy đã tạo ra một khoảng cách nhỏ giữa bạn và ý nghĩ, giống như đứng nhìn một chiếc xe chạy qua thay vì nhảy lên xe.

Đếm xem mình đang ở nút thứ mấy. Nếu đã tới nút thứ ba, thứ tư, nhắc mình rằng mỗi nút thêm vào là thêm một chữ "có thể", và khả năng cả chuỗi cùng xảy ra nhỏ hơn rất nhiều so với cảm giác lúc này.

Hỏi một câu duy nhất. "Ở nút này, ai hoặc cái gì có thể đỡ mình?" Không cần trả lời cho cả chuỗi. Chỉ cần nhớ ra một tay vịn là chuỗi bớt trơn.

Ghi một dòng để dành. Nếu chuỗi này mới, hoặc có nút bạn chưa từng nghĩ cách xoay, ghi một dòng ra giấy hay vào ghi chú trên điện thoại để buổi viết đầy đủ trong tuần xử lý. Ghi xong thì thôi, không viết tiếp ngay lúc đang bận.

Quay về việc trước mặt. Làm tiếp đúng việc đang dở, chú ý vào tay mình đang làm gì. Chuỗi có thể quay lại vài lần; mỗi lần lặp lại bốn bước trên. Câu nói mẫu có thể dùng: "Mình nghe thấy nỗi lo này. Nó đã có chỗ trên giấy rồi. Giờ mình làm tiếp việc này."

Lúc nào chuỗi lo cần thêm người cùng gỡ

Bạn có thể biết bài tập đang có ích khi chuỗi chạy lại mà bạn nhớ ra những tay vịn đã viết, và chuỗi dừng sớm hơn. Có ngày nó vẫn chạy tới cuối, điều đó không có nghĩa là thất bại. Thứ nên theo dõi là xu hướng qua vài tuần: chuỗi ngắn hơn, ít đêm thức trắng hơn, mức khó chịu sau mỗi lần viết thấp hơn trước.

Hãy cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ khi chuỗi "lỡ như" chạy gần như mỗi ngày trong nhiều tuần; khi nó làm bạn mất ngủ kéo dài, ăn không ngon, không tập trung làm việc hay chăm con được; khi bạn bắt đầu tránh nhiều việc chỉ vì sợ một nút trong chuỗi; hoặc khi đã viết đều mà không thấy nhẹ đi. Nếu chuỗi lo xoay quanh cơ thể và có dấu hiệu như đau, sốt kéo dài, khó thở, hãy đi khám để bác sĩ kiểm tra. Chỉ chuyên gia mới đánh giá được nỗi lo của bạn đang ở mức nào.

Nếu nút cuối của chuỗi là những ý nghĩ như "mình không muốn tồn tại nữa" hay ý nghĩ làm hại bản thân, đừng tiếp tục bài tập một mình. Hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình lúc đó.

Nếu muốn có người cùng nhìn lại những chuỗi lo bạn đã viết, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Đi hết chuỗi lo có làm mình sợ thêm không?

Những phút đầu có thể thấy khó chịu hơn vì phải nhìn vào điều mình né. Khi viết thêm cột xoay xở và người đỡ mình, cảm giác thường dịu lại. Nếu càng viết càng hoảng và không dừng được, hãy ngừng bài tập, làm một việc tay chân, và cân nhắc nói chuyện với chuyên gia.

Chuỗi lo dài mãi không có điểm dừng thì làm sao?

Đặt giới hạn trước: tối đa sáu nút. Nếu tới nút thứ sáu vẫn còn "rồi sao nữa", thường chuỗi đã quay vòng về những câu na ná nhau. Dừng ở đó, quay về các nút đầu để viết cột xoay xở, vì phần dùng được nằm ở đó.

Làm sao ước lượng khả năng xảy ra cho công bằng?

Tách cảm giác ra khỏi điều đã biết. Hỏi mình: chuyện này đã xảy ra với mình hoặc người quen bao nhiêu lần, trong hoàn cảnh giống vậy? Nếu chưa có lần nào hoặc rất hiếm, ghi "ít", dù trong lòng thấy nó rất gần. Có thể nhờ một người bình tĩnh đọc lại cột này.

Khác gì giữa đi hết chuỗi lo và nghĩ quẩn?

Nghĩ quẩn là chuỗi tự chạy, không có điểm dừng, không có việc làm, lặp đi lặp lại trong đầu. Đi hết chuỗi lo là làm có chủ đích, trên giấy, có giới hạn thời gian, và kết thúc bằng một việc nhỏ có ngày giờ. Một cái lấy sức, cái kia cố gắng trả lại cho mình một chút chủ động.

Nút cuối là một câu chê bản thân thì xử lý thế nào?

Đừng cố cãi lại bằng lời khen to tát. Viết câu bạn sẽ nói với một người bạn thân đang nghĩ đúng câu đó về họ. Câu ấy thường công bằng và ấm hơn. Nếu câu chê bản thân lặp lại rất thường xuyên và nặng nề, đó là điều nên mang tới nói chuyện với chuyên gia.

Có nên làm bài tập này cùng con hoặc người thân không?

Với người lớn biết lắng nghe, làm cùng có thể giúp vì họ nhớ ra những tay vịn mà bạn quên. Với con nhỏ thì không nên đưa chuỗi lo của người lớn cho con xem; chỉ nên kể bằng lời đơn giản kế hoạch của gia đình, ví dụ ai sẽ đón con nếu mẹ bận.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138