TieuCuc.comTiêu Cực
Lo trước chuyện chưa xảy ra

Đọc tin tai nạn, lừa đảo xong lo sẽ tới lượt mình: hỏi lại tin và làm một việc vừa đủ

Đọc tin tai nạn, hoả hoạn, lừa đảo rồi lo chuyện đó sắp xảy ra với nhà mình? Bốn câu hỏi sau khi đọc, một việc phòng ngừa vừa đủ và cách đóng nỗi lo lại.

A Vietnamese office worker in her twenties closing a laptop with a blank screen on a desk near a window and looking out at green trees, soft daylight, side angle

Đọc tin tai nạn, lừa đảo hay hoả hoạn xong rồi lo sẽ tới lượt mình là chuyện rất thường gặp: một vụ cháy chung cư, một vụ lừa đảo tài khoản, một tai nạn trên tuyến đường mình hay đi — và từ đó trong đầu bật lên ý nghĩ "chuyện đó sẽ tới lượt mình". Điều đang xảy ra là một câu chuyện ở xa, vì sống động và đáng sợ, được tâm trí xếp vào hàng "sắp xảy ra với nhà mình". Hướng gỡ có ba bước: hỏi lại xem tin đó thật sự nói gì về rủi ro của mình, làm một việc phòng ngừa hợp lý, rồi chủ động đóng nỗi lo lại thay vì để nó mở cả tuần.

Bài này không bàn chuyện nên đọc tin bao nhiêu hay tắt điện thoại thế nào. Nó chỉ nói về phần ý nghĩ sau khi đã đọc: vì sao một bản tin bám theo mình dai như vậy, và làm gì để sự quan tâm đến an toàn không biến thành kiểm tra không dứt.

Vì sao một bản tin ở xa lại thành nỗi lo trong nhà mình

Tin tức được viết để người đọc chú ý: có hình ảnh, có chi tiết, có cảm xúc. Những gì sống động thì dễ nhớ, và những gì dễ nhớ thì ta hay tưởng là thường xảy ra. Hàng nghìn ngày bình thường ở hàng nghìn toà nhà không bao giờ thành tin; một ngày có chuyện thì thành tin khắp nơi. Đầu óc chỉ thấy cái được đưa tin, nên cảm giác về mức rủi ro bị đẩy lên.

Thêm vào đó, khi câu chuyện có điểm giống mình — cũng sống chung cư, cũng có con nhỏ, cũng hay chuyển khoản qua điện thoại — tâm trí lập tức đặt mình vào vai người trong tin. Cảm giác "đó có thể là mình" là một phản ứng đồng cảm rất người. Nó chỉ thành vấn đề khi trượt sang "đó sắp là mình".

Cuối cùng, tin xấu thường kết thúc ở chỗ đáng sợ nhất, không có phần "mọi người đã làm gì sau đó". Bạn ôm một cảm giác nguy hiểm mà không có việc nào cụ thể để làm, nên nỗi lo không có chỗ thoát.

Ý nghĩ "sẽ tới lượt mình" lệch ở đâu

Nó lấy một trường hợp làm khả năng chung. Một vụ việc kể rất kỹ không cho biết chuyện đó hay xảy ra tới đâu. Câu hỏi lại: mình đang biết về một trường hợp, hay biết chuyện này hay gặp tới mức nào?

Nó bỏ qua những gì khác giữa mình và người trong tin. Hoàn cảnh, cách sống, những gì đã chuẩn bị đều khác nhau. Câu hỏi lại: điều gì trong tin giống hoàn cảnh nhà mình, điều gì không?

Nó coi cảm giác sợ là bằng chứng. "Mình thấy sợ quá, chắc là nguy thật." Sợ chỉ cho biết tin đó chạm vào mình, không cho biết rủi ro đã tăng. Câu hỏi lại: ngoài cảm giác, có điều gì mới về nhà mình không?

Nó đòi một sự an toàn tuyệt đối. Không ai làm cho rủi ro về không. Câu hỏi lại: mức phòng ngừa nào là hợp lý cho nhà mình, mà người cẩn thận bình thường vẫn làm?

Bốn câu hỏi sau khi đọc một tin xấu

Khi thấy một tin còn lởn vởn trong đầu sau khi đã đọc xong, dừng lại vài phút và trả lời lần lượt bốn câu này, trên giấy hay trong ghi chú:

  1. Tin này thật sự nói gì? Viết lại bằng một câu sự kiện, bỏ hết tính từ: "Một căn hộ ở toà nhà khác bị cháy do chập điện, có người bị thương."
  2. Điều gì trong tin liên quan tới mình, điều gì không? Gạch ra hai phía.
  3. Có một việc phòng ngừa hợp lý nào mình chưa làm không? Chỉ chọn một, loại mà người cẩn thận bình thường vẫn làm.
  4. Mình đóng nỗi lo này lại bằng câu nào? Viết một câu để nói với mình mỗi khi tin đó quay lại.

Bốn câu hỏi chỉ nên làm một lần cho mỗi tin. Nếu thấy mình làm đi làm lại cho cùng một tin, hoặc làm cho mọi tin đọc được trong ngày, đó là dấu hiệu nỗi lo đang mượn bài tập để kéo dài, và nên chuyển sang phần cuối bài.

Bảng ghi sau khi đọc tin, kèm ví dụ đã điền

Bảng này giúp mỗi tin xấu đi trọn từ ý nghĩ tới việc làm rồi kết thúc. Mức lo theo thang 0–10 chỉ để bạn tự so trước và sau, không phải điểm đánh giá.

Tin đã đọcÝ nghĩ bật lênTin thật sự nói gìMột việc phòng ngừa vừa đủCâu đóng lạiMức lo trước / sau
Cháy căn hộ ở một chung cư"Nhà mình cũng sẽ cháy, mà ban đêm thì không ai biết"Một vụ, do chập điện, ở toà nhà khácKiểm ổ cắm đang dùng một lần, mua bình chữa cháy nhỏ để ở bếp"Mình đã làm phần phòng ngừa hợp lý. Mình không cần kiểm thêm."8 / 4
Lừa đảo qua tin nhắn giả ngân hàng"Tài khoản mình sắp bị lấy hết"Kẻ gian gửi đường dẫn giả, người bấm vào thì bị lấy thông tinNhắc cả nhà không bấm đường dẫn lạ, không đọc mã cho ai"Mình biết dấu hiệu rồi, cả nhà cũng đã biết."6 / 3

Cột "câu đóng lại" là cột hay bị bỏ nhất, nhưng nó chính là thứ giúp tin không theo bạn vào giấc ngủ. Đọc câu đó thành tiếng một lần sau khi làm xong việc phòng ngừa.

Đi trọn một ví dụ: Trang và vụ cháy chung cư

Trang, 31 tuổi, sống ở tầng chín một chung cư cùng chồng và con nhỏ. Đọc tin một vụ cháy ở toà nhà khác lúc nửa đêm, cô xem hết các đoạn video, rồi nằm không ngủ được. Hai ngày sau, cô đã kiểm bếp ga và ổ điện gần mười lần trước khi đi ngủ.

  • Ý nghĩ bật lên: "Nhà mình cũng có thể cháy bất cứ lúc nào. Lỡ mình ngủ say không biết." Mức lo: 9 trên 10.
  • Nhận ra: cô đang lấy một vụ việc làm khả năng chung, và việc kiểm tra mười lần không làm cô yên hơn mà mỗi tối lại cần kiểm thêm.
  • Câu hỏi lại: "Tin nói gì thật? Nhà mình khác và giống ở đâu? Người cẩn thận bình thường làm gì để phòng cháy?"
  • Cách nhìn cân bằng hơn: "Cháy nhà là chuyện có thể xảy ra nhưng không phải chuyện thường ngày. Mình làm vài việc phòng ngừa hợp lý là đủ; kiểm mười lần không thêm an toàn."
  • Việc nhỏ làm tiếp: cuối tuần cùng chồng kiểm các ổ điện một lần, mua bình chữa cháy nhỏ, xem lại lối thoát hiểm của toà nhà. Từ đó, mỗi tối kiểm bếp một lần rồi nói câu đóng lại. Mức lo sau một tuần: 4 trên 10.

Có tối Trang vẫn muốn quay lại kiểm thêm. Cô để ý rằng lần nào cưỡng được, cảm giác khó chịu lên một lúc rồi tự xuống. Còn lần nào quay lại kiểm, tối sau lại muốn kiểm nhiều hơn.

Hiểu lầm hay gặp sau khi đọc tin xấu

Hiểu lầm: lo nhiều tức là mình đang có trách nhiệm với gia đình. Hiểu lại: trách nhiệm nằm ở những việc phòng ngừa cụ thể đã làm. Sau khi làm xong, lo thêm không làm nhà an toàn hơn, chỉ làm người lo mệt hơn và dễ cáu với chính những người mình muốn bảo vệ.

Hiểu lầm: thôi nghĩ về tin đó là vô cảm với người gặp nạn. Hiểu lại: bạn vẫn có thể thương người trong tin, cầu mong họ ổn, thậm chí góp một phần giúp đỡ nếu có dịp. Thương cảm khác với mang nỗi sợ của họ về đặt vào nhà mình mỗi tối.

Hiểu lầm: càng biết nhiều chi tiết càng phòng được tốt. Hiểu lại: xem hết các đoạn video, đọc hết bình luận thường không cho thêm việc phòng ngừa nào, chỉ thêm hình ảnh để tâm trí chiếu lại. Thông tin hữu ích thường gói gọn trong vài dòng.

Hiểu lầm: phải cảnh báo cho mọi người mình quen. Hiểu lại: nhắc người nhà một điều cụ thể có ích; chuyển tiếp liên tục tin xấu cho người khác thì thường chỉ lan nỗi lo. Hỏi mình: tin này có kèm một việc người nhận làm được không?

Câu nói mẫu với mình. "Chuyện đó buồn và đáng sợ. Mình đã làm phần phòng ngừa hợp lý cho nhà mình. Giờ mình để tin đó lại phía sau và làm tiếp việc của hôm nay."

Khi phòng ngừa biến thành kiểm tra mãi, và lúc cần người giúp

Có một ranh giới mỏng giữa cẩn thận và bị nỗi lo dẫn đi. Cẩn thận là làm một việc phòng ngừa rồi yên. Bị nỗi lo dẫn đi là làm xong vẫn không yên, phải làm lại, và mỗi lần làm lại thì lần sau cần làm nhiều hơn. Nếu bạn thấy mình kiểm khoá cửa, bếp ga, tài khoản hay điện thoại nhiều lần mà vẫn không chắc, thử hẹn mình một lần duy nhất và một câu đóng lại, như cách Trang đã làm.

Bạn biết mình đang tiến bộ khi tin xấu vẫn làm mình buồn hoặc giật mình, nhưng không còn đi theo mình nhiều ngày; khi việc kiểm tra trở về mức một lần. Nên gặp chuyên gia tâm lý khi nỗi lo sau tin tức kéo dài nhiều tuần, làm mất ngủ, ảnh hưởng công việc và sinh hoạt; khi việc kiểm tra lặp lại chiếm nhiều thời gian dù bạn thấy nó vô lý mà không dừng được; khi bạn né nhiều nơi, nhiều việc thường ngày vì sợ; hoặc khi đã tự làm bài tập đều mà không đỡ. Nếu lo kèm tim đập nhanh, khó thở, đau ngực, hãy đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất. Chỉ chuyên gia mới đánh giá được bạn đang trải qua điều gì.

Nếu bạn từng trực tiếp chứng kiến hoặc trải qua một sự việc giống như trong tin và những hình ảnh đó cứ quay lại, đừng tự xoay một mình; hãy tìm chuyên gia. Và nếu có lúc cảm giác bất an đẩy bạn tới tuyệt vọng hoặc ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình.

Nếu muốn có người cùng nhìn lại những bảng ghi sau khi đọc tin của mình, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao đọc tin xấu của người khác mà mình lại lo cho nhà mình?

Vì tâm trí đặt mình vào vai người trong tin, nhất là khi hoàn cảnh có điểm giống. Câu chuyện càng sống động thì càng dễ nhớ, và cái dễ nhớ thì có vẻ thường xảy ra. Đó là phản ứng rất người; điều cần làm là kiểm lại xem tin thật sự nói gì về rủi ro của mình.

Có nên ngừng đọc tin hoàn toàn không?

Không nhất thiết. Biết tin có ích để phòng ngừa và hiểu xã hội. Nếu thấy một loại tin làm bạn mất ngủ nhiều ngày, có thể giới hạn thời điểm đọc, tránh đọc trước khi ngủ và không xem đi xem lại cùng một video. Quan trọng hơn là xử lý ý nghĩ sau khi đọc.

Làm sao biết một việc phòng ngừa là vừa đủ?

Hỏi: một người cẩn thận bình thường, không đang lo, có làm việc này không? Làm một lần có đủ không? Nếu việc đó cần làm đi làm lại nhiều lần mỗi ngày mới thấy yên, thì nó không còn là phòng ngừa mà là nỗi lo đang dẫn đường.

Kiểm khoá cửa nhiều lần có đáng lo không?

Thỉnh thoảng kiểm lại một lần vì không nhớ là chuyện thường gặp. Đáng để ý hơn khi bạn phải kiểm rất nhiều lần, biết là đã khoá mà vẫn không yên, và việc này chiếm nhiều thời gian hoặc làm bạn khổ sở. Khi đó nên gặp chuyên gia để được đánh giá, không nên tự kết luận.

Con nhỏ xem được tin xấu thì cha mẹ làm gì?

Hỏi con đã thấy gì và con nghĩ gì, rồi giải thích ngắn gọn, đúng sự thật ở mức hợp tuổi. Nói với con những việc người lớn đang làm để giữ an toàn, và một hai điều con tự làm được. Tránh để con xem lại nhiều lần những hình ảnh đáng sợ.

Đọc tin xong lo cả tuần thì có bình thường không?

Một vài ngày còn nghĩ tới một tin buồn là khá thường gặp, nhất là tin gần với hoàn cảnh mình. Nếu nỗi lo kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt, hoặc làm bạn né nhiều việc thường ngày, đó là lúc nên nói chuyện với chuyên gia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138