TieuCuc.comTiêu Cực
Nghĩ quá nhiều và nghĩ quẩn ban đêm

Phân vân mãi một quyết định nhỏ: đặt hạn giờ và chọn phương án đủ tốt

Chọn món quà, chọn lịch hẹn mà cân cả tuần chưa xong. Cách đặt hạn giờ theo cỡ quyết định, viết tiêu chí đủ tốt và xử lý ý nghĩ "lẽ ra chọn cái kia".

A Vietnamese young woman stands in a bright neighborhood market holding two potted flowers, comparing them with a gentle smile, side view, soft morning light, green leaves around

Phân vân mãi một quyết định nhỏ, như chọn quà, chọn quán, chọn ngày hẹn hay chọn mua cái này hay cái kia, thường không phải vì bạn thiếu thông tin. Phần lớn là vì đầu đang cố tìm phương án không có gì để hối tiếc, và phương án như thế hiếm khi tồn tại. Thế là bạn tra thêm, hỏi thêm, so thêm, mỗi vòng lại thấy thêm một lý do để lưỡng lự.

Cách gỡ là cho quyết định một kích cỡ đúng với nó: một hạn giờ tương xứng, vài tiêu chí "đủ tốt" viết ra từ đầu, và một cách đối xử với ý nghĩ "lẽ ra chọn cái kia" sau khi đã chọn. Bài này có bảng chia cỡ quyết định, các bước đặt hạn giờ và một ví dụ đi trọn.

Vì sao chuyện nhỏ lại cân lâu đến thế

Nghe thì lạ, nhưng nhiều người quyết chuyện lớn nhanh hơn chuyện nhỏ. Chuyện lớn có hạn chót, có người cùng bàn, có lý do rõ ràng. Chuyện nhỏ thì không ai thúc, nên nó có thể kéo dài vô tận. Và vì nó nhỏ, ta lại thấy ngại khi mất nhiều thời gian cho nó, thêm một lớp khó chịu nữa.

Một lý do khác là sợ hối tiếc. Khi đầu tưởng tượng mình chọn A rồi thấy B tốt hơn, cảm giác tiếc đó đến trước cả khi chọn, và đầu cố tránh nó bằng cách cân thêm. Nhưng càng có nhiều lựa chọn, càng xem nhiều so sánh, khả năng thấy một cái khác tốt hơn càng cao. Tra thêm không làm bớt sợ hối tiếc, mà cung cấp thêm chỗ để hối tiếc.

Cũng có khi một quyết định nhỏ mang trên lưng một nỗi lo lớn hơn. Chọn quà cho mẹ thành "mình có phải đứa con chu đáo không". Chọn quán cho buổi gặp bạn cũ thành "mọi người có thấy mình kém chu đáo không". Nhận ra nỗi lo lớn đang nấp sau chuyện nhỏ giúp bạn hiểu vì sao mình cân lâu, và tách hai chuyện ra để xử lý riêng.

Chia cỡ quyết định trước khi cân

Trước khi bắt đầu nghĩ, xếp quyết định vào một hàng trong bảng. Thời gian gợi ý chỉ là mốc để bạn tự điều chỉnh, không phải luật. Dòng cuối là ví dụ điền sẵn của Thảo ở phần sau.

Cỡ quyết địnhVí dụHạn giờ gợi ýCần gì để quyết
Rất nhỏ, đổi được ngayĂn gì trưa nay, mặc áo nàoVài phútCảm giác lúc đó là đủ
Nhỏ, ít tốn kémQuà sinh nhật bạn, quán cà phê hẹnMười lăm đến ba mươi phútHai ba tiêu chí, một hai lựa chọn
Vừa, có tốn tiền hoặc khó đổiMua một chiếc quạt, đặt chỗ đi chơi cuối tuầnMột đến hai buổiTiêu chí rõ, ngân sách, một nguồn tham khảo tin được
Lớn, ảnh hưởng lâu dàiĐổi việc, chuyển nhàVài ngày đến vài tuầnThông tin đầy đủ, người cùng bàn
Ví dụ của Thảo: quà sinh nhật mẹMột món dưới năm trăm nghìnMột buổi tốiMẹ dùng được, hợp túi tiền, mua kịp

Nhiều khi chỉ việc gọi đúng cỡ đã làm nhẹ đi: "À, đây là quyết định nhỏ. Nó xứng đáng với ba mươi phút, không phải ba tối." Bài này nói về hai cỡ đầu; quyết định lớn cần nhiều thông tin và người cùng bàn hơn.

Đặt hạn giờ cho việc cân nhắc

Hạn giờ không phải để ép bạn vội, mà để việc cân nhắc có hình dạng. Không có hạn giờ, đầu sẽ cân cho đến khi mệt quá mới chọn đại.

  1. Viết câu hỏi cần quyết bằng một dòng: "Mua quà gì cho mẹ, dưới năm trăm nghìn, trước thứ Sáu."
  2. Chọn hạn giờ theo bảng chia cỡ và ghi giờ kết thúc cụ thể, chẳng hạn "đến chín giờ tối nay".
  3. Viết hai đến ba tiêu chí đủ tốt trước khi xem lựa chọn nào. Viết trước để tiêu chí không bị lựa chọn kéo đi.
  4. Giới hạn số lựa chọn: tối đa ba. Khi có cái thứ tư, phải bỏ một cái cũ ra.
  5. Đến giờ, chọn cái đầu tiên đạt đủ tiêu chí. Nếu hai cái ngang nhau, chọn cái nào cũng được, vì thật sự chúng ngang nhau.
  6. Làm ngay một việc chốt: đặt hàng, nhắn hẹn, ghi lên lịch. Việc chốt giúp quyết định thôi lơ lửng.

Mấy lần đầu, đến hạn giờ bạn sẽ thấy "chưa chắc lắm". Đó là cảm giác bình thường của mọi quyết định, chứ không phải dấu hiệu bạn cần thêm thời gian.

Phương án đủ tốt, hiểu cho đúng

Đủ tốt không phải là ẩu. Đủ tốt nghĩa là đạt những tiêu chí bạn đã viết ra từ trước. Nó vẫn là một lựa chọn có suy nghĩ, chỉ là không đòi hỏi phải hơn mọi lựa chọn khác.

Tiêu chí viết bằng việc, không bằng cảm giác. "Mẹ dùng được hằng ngày" là tiêu chí kiểm được. "Mẹ phải thật sự bất ngờ và vui" là cảm giác, không kiểm trước được, và dễ khiến bạn cân mãi.

Hai đến ba tiêu chí là đủ cho chuyện nhỏ. Mỗi tiêu chí thêm vào làm số lựa chọn đạt chuẩn giảm đi và thời gian cân tăng lên. Chuyện nhỏ không cần bảng mười tiêu chí.

Câu nói với chính mình. "Mình không tìm món quà tốt nhất thế giới. Mình tìm một món mẹ dùng được, hợp túi tiền, mua kịp. Cái này đạt cả ba."

Khi tiêu chí tự phình ra. Đang cân, bạn có thể bỗng thêm tiêu chí mới: "phải có màu mẹ thích", "phải giao trước thứ Tư". Hỏi mình: tiêu chí này có thật sự quan trọng, hay chỉ là cách để chưa phải chọn? Nếu quan trọng, thêm vào và bỏ bớt một tiêu chí khác.

Khi hai lựa chọn ngang nhau đến khó chịu

Có những lúc bạn đã đi đúng các bước, mà hai lựa chọn cuối vẫn ngang nhau, cái này hơn chút ở chỗ này, cái kia hơn chút ở chỗ kia. Đó thường là lúc vòng nghĩ dài nhất, vì đầu cứ chờ một lý do quyết định xuất hiện. Thật ra, khi hai lựa chọn ngang nhau, cái giá của việc chọn sai cũng nhỏ nhất, vì chọn bên nào thì kết quả cũng gần như nhau.

Một mẹo nhiều người dùng: gán mỗi lựa chọn cho một mặt đồng xu và tung. Không phải để đồng xu quyết thay, mà để nghe phản ứng của chính mình lúc đồng xu rơi. Nếu bạn thấy nhẹ nhõm, chọn theo đồng xu. Nếu thấy hơi tiếc, "ước gì là mặt kia", thì bạn vừa biết mình nghiêng về đâu. Cả hai trường hợp, quyết định đã có, và việc còn lại là làm bước chốt ngay.

Câu nói với chính mình lúc này có thể là: "Hai cái ngang nhau nghĩa là mình không thể chọn sai nhiều. Chọn cái nào cũng ổn."

Ba tối chọn quà của Thảo

Thảo, 24 tuổi, nhân viên văn phòng, có một tuần để chọn quà sinh nhật mẹ. Ba tối liền Thảo mở hàng chục trang, lưu cả chục món, mà chưa chốt được.

  • Ý nghĩ bật lên: "Chọn sai thì mẹ không thích, lại cất vào tủ. Năm ngoái mình tặng cái khăn mẹ chẳng quàng. Mình chẳng biết mẹ thích gì, con gì mà vậy."
  • Nhận ra bẫy: Thảo thấy một món quà đang phải gánh câu hỏi "mình có phải đứa con tốt không". Và chuyện chiếc khăn năm ngoái đang được dùng làm bằng chứng cho cả chuyện đó.
  • Câu hỏi lại: "Mẹ hay dùng gì hằng ngày? Mẹ hay than thiếu cái gì? Nếu bạn mình chọn quà cho mẹ bạn ấy mất ba tối, mình có nghĩ bạn ấy là đứa con tệ không?"
  • Cách nhìn cân bằng hơn: "Mình đang cố tìm món hoàn hảo để chứng minh mình hiểu mẹ. Mẹ hay than nồi cơm cũ nấu khê. Một món dùng hằng ngày là đủ tốt, và mình hiểu mẹ qua nhiều thứ hơn một món quà."
  • Việc nhỏ làm tiếp: Thảo đặt hạn đến chín giờ tối, chọn giữa hai chiếc nồi cơm trong tầm tiền, đặt chiếc đầu tiên đạt ba tiêu chí, rồi gấp máy.

Sinh nhật đó, mẹ Thảo dùng chiếc nồi ngay hôm sau. Nhưng kể cả nếu mẹ không thích lắm, việc chọn trong một buổi tối vẫn là việc đúng, vì ba tối cân nhắc không hề làm món quà tốt hơn.

Sau khi chọn: ý nghĩ "lẽ ra chọn cái kia"

Ý nghĩ này hầu như luôn đến. Chọn xong thấy cái còn lại có vẻ hay hơn là chuyện rất thường. Nó không chứng minh bạn chọn sai, chỉ cho thấy đầu vẫn đang so sánh theo quán tính.

Đừng quay lại xem lựa chọn đã bỏ. Mở lại trang của món kia, đọc lại đánh giá, chỉ nuôi vòng so sánh. Đóng hết các trang đã lưu sau khi chốt.

Nhắc lại tiêu chí. "Mình đã chọn theo ba tiêu chí, và cái này đạt cả ba." Câu này kéo bạn về lý do thật của quyết định, thay vì cảm giác lúc này.

Nếu thật sự sai thì sao. Với quyết định nhỏ, sai thường đổi được hoặc chỉ tốn chút ít. Ghi một điều rút ra cho lần sau, như "mẹ thích đồ dùng hằng ngày hơn đồ trang trí", rồi để chuyện này qua.

Đo xem cách này có ích không. Sau vài tuần, nhìn lại: những quyết định nhỏ gần đây mất bao lâu, và sau khi chọn bạn tiếc bao lâu. Nếu cả hai đều ngắn lại, dù chỉ một chút, cách làm đang có tác dụng.

Khi phân vân không chỉ ở chuyện nhỏ

Lưỡng lự trước quyết định nhỏ là chuyện nhiều người có, nhất là lúc mệt hay nhiều việc. Nếu bạn thấy việc chọn lựa đã khó đến mức ảnh hưởng đời sống hằng ngày, chẳng hạn bỏ bữa vì không chọn được ăn gì, hoãn mọi việc vì không quyết được, cần hỏi ý người khác cho gần như mọi lựa chọn, và tình trạng này kéo dài nhiều tuần, đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý để được đánh giá. Khó quyết định đôi khi đi cùng mệt mỏi, buồn chán kéo dài hoặc lo nhiều, và chỉ người có chuyên môn mới nhìn được bức tranh đầy đủ.

Nếu việc phân vân đi kèm mất ngủ, hồi hộp, tim đập nhanh hay mệt rã rời không rõ lý do, hãy đi khám để bác sĩ loại trừ nguyên nhân thể chất. Mang theo vài ví dụ cụ thể về những lần bạn kẹt khi chọn, cùng những gì đã thử như hạn giờ, tiêu chí đủ tốt, sẽ giúp buổi trao đổi đi thẳng vào chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao mình hay phân vân cả những chuyện rất nhỏ?

Thường vì sợ hối tiếc, vì có quá nhiều lựa chọn để so, hoặc vì chuyện nhỏ đang gánh một nỗi lo lớn hơn như sợ người khác thất vọng. Nhận ra lý do giúp bạn chọn cách gỡ phù hợp.

Đặt hạn giờ có làm quyết định kém đi không?

Với quyết định nhỏ, hiếm khi. Với chuyện nhỏ, những thông tin cần thiết thường có ngay từ đầu; thời gian cân thêm về sau chủ yếu là so đi so lại. Quyết định lớn thì cần hạn dài hơn và nhiều thông tin hơn.

Chọn phương án đủ tốt có phải là dễ dãi với bản thân không?

Không. Bạn vẫn chọn theo tiêu chí rõ ràng, chỉ không đòi lựa chọn phải hơn tất cả mọi thứ khác. Với chuyện nhỏ, đủ tốt thường đem lại kết quả tương đương mà đỡ tốn sức hơn nhiều.

Hỏi ý kiến người khác khi phân vân có nên không?

Hỏi một người hiểu chuyện là hợp lý. Nếu bạn hỏi nhiều người cùng một câu mà vẫn chưa chọn được, có thể bạn đang tìm cảm giác chắc chắn hơn là thông tin, và nên quay về tiêu chí của mình.

Chọn xong vẫn thấy tiếc thì làm sao?

Cảm giác tiếc sau khi chọn rất phổ biến và thường nhạt dần. Tránh quay lại xem lựa chọn đã bỏ, nhắc lại tiêu chí mình đã dùng, và nếu thật sự sai thì rút một điều cho lần sau.

Khi nào khó quyết định là dấu hiệu nên gặp chuyên gia?

Khi nó kéo dài nhiều tuần, lan sang gần như mọi chuyện, làm bạn hoãn việc quan trọng hoặc đi kèm mệt mỏi, buồn chán, mất ngủ. Chuyên gia tâm lý sẽ giúp đánh giá và tìm cách hỗ trợ phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138