TieuCuc.comTiêu Cực
Nghĩ quá nhiều và nghĩ quẩn ban đêm

Đầu óc không chịu dừng: chuyển sự chú ý bằng việc tay chân trong mười phút

Khi đầu cứ chạy vòng mà giấy bút chưa đủ, việc tay chân có nhịp giúp vòng nghĩ chậm lại. Chọn việc nào, làm mười phút ra sao và khác né tránh ở đâu.

A Vietnamese young woman kneads dough at a sunny kitchen counter with flour on her hands, seen from the side, plants on the windowsill, bright warm morning light

Đầu óc không chịu dừng là lúc bạn đã biết mình đang nghĩ quẩn, đã thử nói với mình "thôi được rồi", mà ý nghĩ vẫn chạy. Lúc đó, thêm một lần cãi lý với ý nghĩ thường không ăn thua. Thứ hay giúp hơn là đưa sự chú ý sang đôi tay: một việc tay chân có nhịp, cần để ý vừa đủ, làm trong khoảng mười phút. Đầu khó vừa chạy vòng vừa theo dõi một việc tay đang làm.

Đây không phải cách trốn vấn đề, mà là cách hạ nhiệt để quay lại vấn đề lúc đầu đã dịu. Bài này nói việc thế nào thì hợp, có bảng gợi ý theo chỗ bạn đang ở, cách làm mười phút cho có tác dụng và ranh giới giữa chuyển chú ý với né tránh.

Vì sao đôi tay giúp được cái đầu

Sự chú ý của chúng ta có hạn. Khi nghĩ quẩn, gần như toàn bộ sự chú ý bị ý nghĩ chiếm, nên nó cứ thế chạy. Một việc tay chân đòi một phần sự chú ý: theo dõi tay đang làm gì, cảm nhận vật đang cầm, nhìn kết quả từng chút. Phần chú ý đó bị lấy khỏi vòng nghĩ, và vòng nghĩ chậm lại vì thiếu "nhiên liệu".

Thêm nữa, việc tay chân thường có nhịp, lặp lại đều đặn, và có kết quả nhìn thấy được: cái bát đã sạch, chiếc áo đã gấp, chậu cây đã được tưới. Cảm giác làm xong một việc nhỏ, dù rất nhỏ, đối lập với cảm giác của vòng nghĩ là chạy mãi mà chẳng xong gì.

Điều này không có gì bí ẩn, cũng không phải mẹo kỳ diệu. Nó chỉ là cách tận dụng một đặc điểm đơn giản: đầu khó làm hai việc cần chú ý cùng một lúc. Bạn không cần tin nó sẽ hiệu quả, chỉ cần thử và tự quan sát.

Việc thế nào thì hợp

Cần cả hai tay. Rửa bát, gấp quần áo, nhặt rau, nhào bột, lau bàn, khâu một cái cúc. Việc chỉ cần một tay thường để tay kia cầm điện thoại, và thế là sự chú ý lại trôi đi.

Cần để ý vừa đủ. Quá dễ thì đầu vẫn chạy song song; quá khó thì bạn bực và bỏ. Việc hợp là việc bạn biết làm nhưng vẫn phải nhìn vào: xếp đồ theo màu, nhặt từng lá rau úa, lau từng ngăn kệ.

Có điểm kết thúc nhìn thấy được. Một chồng áo, một bồn bát, một luống rau. Thấy việc vơi dần cho bạn một chỗ để bám.

Không có màn hình. Lướt điện thoại hay xem phim cũng chiếm sự chú ý, nhưng hay kéo theo nội dung mới để nghĩ, và khó dừng ở mười phút.

Phù hợp với sức của bạn lúc đó. Khi đang mệt, chọn việc nhẹ ngồi một chỗ. Khi bồn chồn không ngồi yên được, chọn việc có đi lại như quét nhà, tưới cây. Không cần việc nào là "đúng nhất".

Gợi ý việc tay chân theo chỗ bạn đang ở

Chọn sẵn hai ba việc cho mỗi chỗ bạn hay ở, để lúc đầu đang rối khỏi phải nghĩ xem làm gì. Dòng cuối là ví dụ điền sẵn của Vân ở phần sau.

ChỗViệc gợi ýMất bao lâuVì sao hợp
Ở nhàRửa bát bằng tay, gấp và xếp quần áo, nhặt rau, lau kệMười đến mười lăm phútDùng hai tay, có kết quả thấy ngay
Chỗ làmXếp lại ngăn bàn, lau màn hình và bàn phím, tưới cây văn phòng, pha một ấm tràNăm đến mười phútKhông cần rời chỗ lâu, ít ai để ý
Phòng trọ, ký túc xáThay ga gối, sắp lại giá sách, giặt tay vài món đồ nhỏMười phútKhông gian nhỏ vẫn làm được
Ngoài trờiNhổ cỏ chậu cây, quét sân, lau xeMười đến hai mươi phútCó thêm không khí và ánh sáng
Ví dụ của Vân: phòng ký túc xá buổi tốiGấp đống quần áo phơi khô, xếp theo loạiMười hai phútĐống đồ đã chờ từ chiều, xong thấy phòng gọn hẳn

Đừng đợi lúc rối mới lập danh sách. Viết nó ra một ngày bình thường, dán ở chỗ dễ thấy hoặc ghi trong điện thoại. Lúc cần, bạn chỉ việc chọn một dòng.

Mười phút cho có tác dụng

Làm việc tay chân trong khi đầu vẫn chạy vòng thì không khác gì mấy. Điểm khác nằm ở chỗ bạn cố ý đặt sự chú ý vào đôi tay.

  1. Gọi tên trước khi bắt đầu: "Đầu mình đang chạy vòng về chuyện… Mình sẽ để nó nghỉ mười phút."
  2. Chọn một việc trong danh sách đã chuẩn bị. Đặt hẹn giờ nếu muốn.
  3. Làm chậm hơn bình thường một chút. Để ý một chi tiết của giác quan: nước ấm trên tay, mùi rau, tiếng vải sột soạt, màu từng chiếc áo.
  4. Khi ý nghĩ chen vào, và nó sẽ chen vào, nhận ra rồi đưa sự chú ý về chi tiết đang làm. Không trách mình. Có khi phải đưa về vài chục lần.
  5. Khi xong, dừng lại vài giây nhìn kết quả. Hỏi: "Giờ đầu mình thế nào so với lúc trước?" Có thể dùng thang 0 đến 10 để tự so mức rối trước và sau, đó không phải điểm đánh giá, chỉ để bạn tự thấy khác biệt.
  6. Quyết định bước tiếp: quay lại việc đang dở, hoặc nếu chuyện kia cần xử lý, ngồi xuống với giấy bút lúc đầu đã dịu.

Mười phút không làm vấn đề biến mất. Nó chỉ cho cái đầu một quãng nghỉ, đủ để lúc quay lại, bạn nghĩ được thay vì chỉ quay vòng.

Buổi tối của Vân

Vân, sinh viên năm nhất, đọc một bình luận trong nhóm lớp mà Vân nghĩ là đang nói khéo về mình. Một tiếng sau, Vân vẫn ngồi trên giường, đọc đi đọc lại bình luận đó.

  • Ý nghĩ bật lên: "Chắc cả lớp đang nói về mình. Mình làm gì sai sao. Mai lên lớp ngại chết."
  • Nhận ra vòng: Vân để ý mình đã đọc bình luận đó đến lần thứ mười, mỗi lần lại đoán thêm một ý mới. Đó là dấu hiệu đầu đang chạy vòng, và đang đọc ý nghĩ người khác.
  • Câu hỏi lại: chưa trả lời được lúc này, đầu đang rối quá. Vân nói với mình: "Mình để chuyện này nghỉ mười phút đã."
  • Việc tay chân: Vân úp điện thoại, gấp đống quần áo phơi từ chiều, xếp theo loại. Mỗi lần ý nghĩ chen vào, Vân để ý lại màu chiếc áo đang gấp. Mười hai phút sau, mức rối từ tám xuống còn năm.
  • Cách nhìn cân bằng hơn, khi đã dịu: "Bình luận không nhắc tên mình. Có thể bạn ấy đang nhắc chuyện khác. Nếu thật sự về mình, mai mình hỏi thẳng một bạn thân trong lớp."

Vân vẫn hơi ngại khi lên lớp hôm sau. Nhưng Vân đã không mất cả đêm đọc một bình luận, và có một việc cụ thể để làm thay vì đoán tiếp.

Những chỗ hay vấp khi mới thử

Chọn việc quá to. Quyết dọn cả căn nhà lúc đầu đang rối thường dẫn tới bỏ dở giữa chừng và thêm một lý do để tự chê. Một ngăn kéo, một chồng áo là đủ.

Vừa làm vừa nghe đoạn ghi âm hay bản tin. Âm thanh có lời nói kéo sự chú ý ra khỏi đôi tay. Nếu muốn có tiếng, chọn tiếng nhạc nhẹ không lời hoặc để yên tiếng của chính việc đang làm.

Coi việc tay chân là phép thử. Có người làm xong mà thấy vẫn còn rối, rồi kết luận "cách này vô dụng với mình". Mức rối giảm từ tám xuống sáu đã là một khác biệt có thật, dù chưa phải là yên hẳn.

Dùng việc tay chân như một hình phạt. Lau nhà thật mạnh vì giận mình, làm cho kiệt sức để khỏi nghĩ. Như vậy cơ thể mệt mà đầu vẫn chạy. Việc tay chân ở đây cần nhịp nhàng, vừa sức, gần như một cách chăm cho mình.

Chuyển chú ý khác né tránh ở đâu

Chuyển chú ý có thời hạn. Mười phút, rồi bạn quay lại xem chuyện đó cần gì. Né tránh thì không có lúc quay lại: cứ hễ chuyện đó hiện lên là tìm việc khác, mãi không xử lý.

Chuyển chú ý để quay lại tốt hơn. Mục đích là hạ nhiệt để nghĩ được. Nếu chuyện cần một việc làm, như gọi một cuộc điện thoại hay nộp một giấy tờ, thì sau mười phút bạn vẫn phải làm việc đó.

Dấu hiệu đang né tránh. Bạn dọn nhà cả buổi để không phải mở email đang chờ; bạn dùng việc tay chân hết lần này đến lần khác cho cùng một chuyện mà chuyện đó không bao giờ được động tới. Lúc đó, việc tay chân đã thành chỗ trốn.

Câu hỏi để tự kiểm. "Sau khi làm xong, mình có quay lại chuyện kia không, dù chỉ để ghi một dòng?" Nếu có, bạn đang dùng đúng. Nếu không, hãy hẹn rõ một giờ để đối diện với nó.

Khi đầu óc không dừng nổi dù đã thử nhiều cách

Việc tay chân là một kỹ năng tự chăm sóc ở mức nhẹ, dùng cho những lúc vòng nghĩ trồi lên. Nếu bạn thấy đầu mình chạy không ngừng gần như cả ngày, nhiều tuần liền, đến mức không làm việc hay học được, không ngủ được, không ăn ngon, hoặc đã thử nhiều cách mà không đỡ, hãy gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được nguyên nhân và cách hỗ trợ phù hợp.

Nếu ý nghĩ chạy kèm cảm giác bồn chồn không ngồi yên được, tim đập nhanh, khó thở hay run tay, hãy đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất. Khi đi, kể cụ thể những lúc đầu không dừng, kéo dài bao lâu, và bạn đã thử những gì; những chi tiết đó giúp người giúp bạn hiểu nhanh hơn rất nhiều so với câu "dạo này mình hay nghĩ nhiều".

Câu hỏi thường gặp

Làm việc nhà có thật sự giúp bớt suy nghĩ không?

Nhiều người thấy có, nhất là việc cần cả hai tay, có nhịp và có kết quả nhìn thấy. Nó không giải quyết vấn đề, nhưng giúp đầu hạ nhiệt để lúc quay lại bạn nghĩ rõ hơn.

Tại sao làm việc tay chân mà đầu vẫn nghĩ?

Vì sự chú ý chưa đặt vào đôi tay. Thử làm chậm hơn, để ý một chi tiết của giác quan như nhiệt độ nước hay màu vải, và đưa sự chú ý về đó mỗi khi ý nghĩ chen vào.

Lướt điện thoại có được tính là chuyển sự chú ý không?

Nó có chiếm sự chú ý, nhưng hay đem thêm nội dung mới để nghĩ và khó dừng lại đúng lúc. Một việc tay chân không màn hình thường giúp đầu nghỉ thật hơn.

Chuyển sự chú ý có phải là trốn tránh vấn đề không?

Không, nếu nó có thời hạn và sau đó bạn quay lại xem chuyện kia cần gì. Nó chỉ thành trốn tránh khi lần nào cũng dùng để không bao giờ phải động tới chuyện đó.

Nên làm việc tay chân bao lâu là đủ?

Khoảng mười phút là mốc dễ bắt đầu. Có lúc năm phút đã đủ, có lúc cần lâu hơn. Điều quan trọng là bạn tự để ý mức rối trước và sau để biết điều gì hợp với mình.

Khi nào đầu óc không chịu dừng là dấu hiệu nên đi khám?

Khi nó kéo dài nhiều tuần, chiếm gần hết ngày, ảnh hưởng ăn ngủ, học tập, công việc hoặc đi kèm triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, khó thở. Lúc đó hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138