TieuCuc.comTiêu Cực
Hành động nhỏ và thói quen nâng đỡ tâm trạng

Danh sách việc dễ chịu khi buồn: lập hai cột việc vui và việc có ích cho riêng mình

Lúc buồn, đầu óc chỉ nghĩ ra "chẳng có gì vui". Lập sẵn danh sách hai cột việc dễ chịu và việc có ích khi còn tỉnh táo để có thứ cầm lên làm ngay.

A Vietnamese mother in her thirties seen from behind arranging fresh flowers in a glass jar on a kitchen table, a cup of tea nearby, late afternoon sun, pastel tones

Khi đang buồn, nếu ai hỏi "làm gì cho đỡ đi", câu trả lời trong đầu thường là "chẳng có gì làm mình vui cả". Đó không phải vì đời bạn trống rỗng, mà vì tâm trạng thấp làm trí nhớ chỉ lôi ra những thứ ảm đạm. Cách gỡ khá đơn giản: lập sẵn một danh sách những việc từng làm mình dễ chịu và những việc cho mình cảm giác làm được, viết vào lúc tâm trạng còn ổn, để lúc tâm trạng xuống chỉ việc mở ra chọn một dòng.

Danh sách này không phải để bắt mình vui, cũng không phải để lấp kín thời gian. Nó là một chiếc phao chuẩn bị trước. Dưới đây là cách chia hai cột, cách đào ra các việc hợp với chính mình, những ý nghĩ hay chen vào khi đọc danh sách, và cách điều chỉnh sau vài tuần dùng thử.

Vì sao cần viết sẵn thay vì nghĩ ra lúc cần

Tâm trạng ảnh hưởng tới việc mình nhớ được gì. Lúc vui, ta dễ nhớ ra chuyến đi chơi, buổi cà phê với bạn; lúc buồn, cái lôi ra trước tiên lại là những lần thất vọng. Vì vậy khi đang nặng lòng, tự hỏi "làm gì cho vui" giống như mò đồ trong phòng tối: tay chạm toàn thứ không cần.

Thêm vào đó, khi tâm trạng xuống, mọi lựa chọn đều có vẻ tốn sức. Nghĩ ra việc, cân nhắc nên làm việc nào, rồi mới bắt đầu, ba bước ấy đủ để mình buông và nằm tiếp. Một danh sách có sẵn cắt bớt hai bước đầu. Bạn không cần sáng tạo lúc đang mệt, chỉ cần đọc và chọn.

Có một lợi ích nữa ít người để ý. Khi tự tay viết ra hai mươi việc từng làm mình dễ chịu, bạn đang tự đưa ra bằng chứng phản lại ý nghĩ "chẳng có gì vui". Ý nghĩ ấy có thể vẫn bật lên, nhưng giờ nó đứng cạnh một tờ giấy ghi rõ điều ngược lại. Đó là kiểu cân bằng mà ta cần: không phải ép mình tin điều tốt, chỉ là đặt đủ dữ kiện lên bàn.

Hai cột: việc dễ chịu và việc làm chủ

Cột việc dễ chịu là những việc làm mình thấy thoải mái, ấm áp, thích thú dù chỉ một chút: tắm nước ấm, nghe một album cũ, ăn món quen ở quán gần nhà, ngồi ngoài ban công nhìn cây, gọi cho người bạn hay pha trò. Không cần có ích, không cần ai công nhận.

Cột việc làm chủ là những việc cho cảm giác "mình làm được, mình lo được": trả một hoá đơn, sửa cái bản lề kêu cót két, nấu một bữa đơn giản, sắp lại ngăn tủ, gửi xong một email đang treo. Làm xong có thể không vui, nhưng thường thấy nhẹ và vững hơn.

Vì sao cần cả hai. Nếu chỉ có việc dễ chịu, bạn có thể thấy dễ chịu một lúc rồi lại lo vì việc bỏ dở chất đống. Nếu chỉ có việc làm chủ, ngày trôi qua như danh sách nghĩa vụ. Nhiều người thấy tâm trạng đỡ nhất khi trong ngày có ít nhất một việc mỗi loại.

Một việc có thể nằm cả hai cột. Nấu món mình thích vừa dễ chịu vừa cho cảm giác làm được. Đánh dấu những việc như vậy, chúng là lựa chọn tốt cho ngày mệt nhất.

Ghi kèm thời lượng. Viết bên cạnh mỗi việc là năm, mười lăm hay sáu mươi phút. Lúc mệt, bạn sẽ biết ngay việc nào vừa sức.

Cách đào ra hai mươi việc của riêng mình

Ngồi xuống vào một lúc tâm trạng tương đối ổn, cho mình hai mươi phút. Đi lần lượt qua các gợi ý dưới, ghi mọi thứ bật ra, chưa cần lọc.

  1. Lật lại quá khứ. Hồi trước, vào một ngày nghỉ dễ chịu, mình đã làm gì? Hồi còn đi học mình thích làm gì sau giờ học? Ghi cả những việc đã bỏ lâu.
  2. Đi qua năm giác quan. Mùi gì làm mình dễ chịu (cà phê rang, sả, nắng trên quần áo), âm thanh gì, món ăn gì, chất liệu gì chạm vào thấy êm.
  3. Nghĩ đến việc tay chân. Tưới cây, nhào bột, lau xe, gấp quần áo, vẽ nguệch ngoạc. Việc dùng tay thường kéo sự chú ý ra khỏi đầu.
  4. Nghĩ đến người khác. Nhắn hỏi thăm ai đó, nấu cho người nhà một món, giúp hàng xóm một việc nhỏ. Làm gì đó cho người khác cũng hay mang lại cảm giác mình có ích.
  5. Nghĩ đến việc đang treo. Những việc nhỏ cứ lởn vởn trong đầu, làm xong sẽ thấy nhẹ, cho vào cột làm chủ.
  6. Chia hai cột và ghi thời lượng. Gạch bớt những việc tốn tiền nhiều hoặc phụ thuộc thời tiết, hoặc ghi chú thêm phương án thay thế.

Đừng lo danh sách trông tầm thường. "Ăn một trái xoài chín" hoàn toàn hợp lệ. Danh sách càng đời thường, càng dễ dùng vào ngày khó.

Mẫu danh sách có ví dụ điền sẵn

Chép mẫu này vào sổ hoặc ghi chú điện thoại. Cột cuối để trống lúc đầu, mỗi lần làm thì ghi thêm một chữ. Không có ô nào để cộng điểm cả.

ViệcLoạiMất bao lâuCần chuẩn bị gìLần gần nhất làm, cảm giác thế nào
Tưới mấy chậu rau thơm ngoài ban côngDễ chịu10 phútBình tưới để sẵn cạnh cửaThứ Hai, thấy dịu xuống, mùi húng thơm
Trả tiền điện tháng nàyLàm chủ5 phútHoá đơn kẹp trên tủ lạnhThứ Ba, nhẹ hẳn vì khỏi lấn cấn
Nấu nồi canh chua mẹ hay nấuCả hai45 phútMua cà chua, dứa từ hôm trướcChủ nhật, mệt lúc đầu, ăn xong thấy ấm
Gọi cho đứa bạn thân hồi cấp baDễ chịu20 phútHẹn giờ trước qua tin nhắn(chưa làm)
Xếp lại ngăn kéo bàn làm việcLàm chủ15 phútKhông cần gì(chưa làm)

Sau một hai tuần, cột cuối sẽ cho bạn biết việc nào thật sự có ích với mình. Có việc bạn tưởng thích nhưng làm xong thấy chẳng khác gì, cứ gạch đi. Có việc tưởng nhạt mà lần nào cũng thấy nhẹ, đưa nó lên đầu danh sách.

Những ý nghĩ chen vào khi nhìn danh sách

"Mấy việc này trẻ con quá." Câu hỏi lại: việc này có hại gì không, và có làm mình thấy khá hơn một chút không? Nếu không hại và có chút dễ chịu, thì nó đang làm đúng việc của nó. Không ai chấm điểm danh sách của bạn.

"Giờ làm mấy cái này cũng chẳng thấy vui như xưa." Có thể đúng, và điều đó dễ hiểu khi tâm trạng đang thấp. Mục tiêu không phải vui như xưa, mà nhích hơn lúc trước một chút. Ghi thật lòng cảm giác sau khi làm, kể cả khi chỉ là "đỡ trống trải hơn".

"Đang có bao nhiêu việc quan trọng mà lại đi tưới cây." Câu hỏi lại: nếu mình kiệt sức thì việc quan trọng có tiến lên không? Mười phút cho việc dễ chịu thường giúp mình quay lại việc chính với cái đầu đỡ rối hơn.

"Người khác đâu cần làm mấy trò này." Mình không biết người khác làm gì khi họ buồn. Mỗi người có cách lấy lại sức riêng, nhiều người chỉ không gọi tên nó là "danh sách".

Chị Hoa và cái danh sách dán trên tủ lạnh

Chị Hoa, mẹ hai con, mấy tháng nay tối nào cũng thấy bức bối. Chồng hỏi "em thích làm gì thì làm đi", chị chỉ đáp "chẳng thích gì cả". Một sáng Chủ nhật đầu óc tương đối thong thả, chị ngồi viết.

  • Ý nghĩ lúc bắt đầu: "Mẹ hai con thì còn thích gì nữa, toàn việc của con với việc nhà."
  • Nhận ra: chị đang lấy cảm giác lúc này làm sự thật về cả cuộc đời mình.
  • Câu hỏi lại: "Trước khi có con mình hay làm gì cuối tuần? Có việc nào vẫn làm được trong ba mươi phút không?"
  • Danh sách: sau hai mươi phút chị viết được mười sáu việc, trong đó có "hát karaoke một bài với con lớn", "cắm bình hoa nhỏ", "sắp lại tủ gia vị", "đi chợ một mình buổi sáng".
  • Việc nhỏ: tối thứ Ba, thay vì lướt điện thoại, chị cắm một bình hoa cúc mua ở chợ. Cột cuối ghi: "Dễ chịu, con nhỏ đòi cắm cùng."

Danh sách không làm những tối bức bối biến mất. Nhưng giờ, lúc ý nghĩ "chẳng thích gì cả" bật lên, chị có sẵn một tờ giấy để nhìn vào, và vài dòng ghi chứng tỏ câu ấy không đúng hoàn toàn.

Một điều chị rút ra sau hai tuần: những việc trong cột làm chủ, như sắp tủ gia vị, lại giúp chị ngủ yên hơn những việc vui. Chị chuyển chúng lên đầu danh sách cho các tối thứ Hai, ngày chị hay thấy mọi thứ rối nhất. Đó chính là cách danh sách nên được dùng: không theo sách, mà theo những gì chính bạn quan sát được.

Khi chẳng việc nào trong danh sách còn làm mình thấy khá hơn

Danh sách việc dễ chịu là một kỹ năng tự chăm sóc, hợp với những lúc buồn chán ở mức đời thường. Nếu bạn nhận ra mình gần như không còn hứng thú với bất cứ thứ gì, kể cả những việc từng rất thích, và tình trạng đó kéo dài nhiều tuần, đó là điều nên được chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ đánh giá. Không ai, kể cả bạn, tự kết luận được qua một tờ danh sách.

Các dấu hiệu khác nên đi gặp người có chuyên môn: ăn ngủ thay đổi rõ, khó tập trung tới mức ảnh hưởng công việc hay chăm con, xa lánh mọi người, hoặc bạn đã dùng danh sách đều đặn vài tuần mà tâm trạng không nhích lên. Nếu đi kèm mệt mỏi kéo dài, hồi hộp, đau ở đâu đó, hãy khám sức khoẻ để loại trừ nguyên nhân thể chất. Nếu muốn có người cùng xem lại danh sách và những gì bạn đã ghi, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Nếu cảm giác trống rỗng đi tới mức thấy mọi thứ vô nghĩa, hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Đừng ở một mình lúc đó.

Câu hỏi thường gặp

Danh sách việc dễ chịu nên có bao nhiêu việc?

Khoảng mười lăm đến hai mươi việc là vừa, đủ nhiều để có lựa chọn khi một vài việc không làm được vì thời tiết hay tiền bạc, đủ ít để đọc lướt trong một phút. Có thể thêm bớt dần theo thời gian.

Việc làm chủ khác việc dễ chịu ở chỗ nào?

Việc dễ chịu cho cảm giác thoải mái, thích thú. Việc làm chủ cho cảm giác mình làm được, lo được, như trả xong hoá đơn hay sửa xong một món đồ. Nhiều người thấy cần cả hai trong một ngày để tâm trạng đỡ hơn.

Lướt điện thoại có nên đưa vào danh sách không?

Có thể, nếu bạn thật sự thấy dễ chịu sau khi lướt. Nhưng nhiều người thấy lướt lâu làm mình mệt và so sánh nhiều hơn. Thử ghi cảm giác sau mỗi lần lướt vài ngày rồi tự quyết định.

Nên dán danh sách ở đâu?

Ở chỗ bạn hay nhìn thấy lúc tâm trạng xuống: cửa tủ lạnh, mặt trong cửa tủ quần áo, hay ghim lên đầu phần ghi chú trong điện thoại. Đặt ở chỗ phải mất công tìm thì lúc mệt sẽ không ai mở ra.

Làm theo danh sách mà vẫn buồn thì có phải mình làm sai không?

Không. Danh sách không hứa làm hết buồn, nó chỉ giúp tâm trạng có cơ hội nhích lên một chút. Nếu nhiều tuần liền không thấy gì thay đổi, đó là thông tin quý để mang tới khi gặp chuyên gia.

Có nên rủ người nhà cùng lập danh sách không?

Nếu bạn thấy thoải mái thì nên. Người thân thường nhớ những lúc bạn vui mà chính bạn đã quên, và họ cũng biết cách nhắc khéo khi thấy bạn ngồi im quá lâu. Chỉ cần nói rõ đây là danh sách để chọn, không phải để bị giục.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138