Nhiều người kể rằng ngày thường còn đỡ, vì công việc lấp kín giờ. Nhưng sáng thứ Bảy thức dậy trong căn phòng yên ắng, không ai chờ, không việc gì gấp, thì đầu óc bắt đầu tua lại: chuyện ở chỗ làm, chuyện cũ, chuyện tương lai, rồi câu "cuối tuần người ta đi chơi, còn mình ở đây một mình". Ngày nghỉ không có khung là chỗ ý nghĩ tiêu cực dễ tràn vào nhất. Cách gỡ không phải lấp kín lịch cho khỏi nghĩ, mà dựng một khung nhẹ: chia ngày thành bốn buổi, mỗi buổi một việc nhỏ đã chọn sẵn, phần còn lại thả lỏng.
Bài này dành cho người sống một mình, người ở trọ xa nhà, hay người có cuối tuần trống vì người thân bận. Dưới đây là cách phân biệt nghỉ cho lại sức với nằm cho qua ngày, khung bốn buổi có ví dụ, những ý nghĩ hay bật lên vào ngày nghỉ và cách hỏi lại chúng.
Vì sao ngày nghỉ lại là lúc nghĩ nhiều nhất
Trong tuần, sự chú ý của bạn bị kéo đi liên tục: giờ vào làm, cuộc họp, tin nhắn công việc, bữa trưa với đồng nghiệp. Ý nghĩ tiêu cực vẫn có, nhưng ít khi có đủ khoảng trống để chạy thành vòng. Đến ngày nghỉ, mọi thứ kéo sự chú ý đi bỗng biến mất cùng lúc. Khoảng trống ấy, nếu không có gì đặt vào, sẽ được lấp bằng những chuyện chưa giải quyết.
Thêm nữa, ngày nghỉ là lúc ta hay so sánh. Lướt điện thoại thấy ảnh bạn bè đi chơi, đi ăn, ý nghĩ "ai cũng có người, chỉ mình là không" dễ bật ra. Đó là kiểu lấy một lát cắt đẹp nhất của người khác đặt cạnh lúc mình buồn nhất, rồi coi đó là bức tranh toàn cảnh.
Cuối cùng là chuyện cơ thể. Ngủ dậy muộn, ăn uống lệch giờ, nằm nhiều, cơ thể uể oải thì đầu óc cũng chậm và nặng. Chiều Chủ nhật, cái cảm giác "lại hết một cuối tuần mà chẳng làm được gì" cộng với nỗi ngại đầu tuần làm tâm trạng tụt thêm một nấc. Một khung ngày nghỉ nhẹ nhàng nhắm vào cả ba chỗ ấy.
Nghỉ cho lại sức hay nằm cho qua ngày: bảng tự quan sát
Hai kiểu này nhìn bên ngoài giống nhau, đều là ở nhà, đều ít làm gì. Khác nhau ở cảm giác sau đó. Dùng bảng dưới để tự nhìn, không chấm điểm, không có đáp án đúng.
| Câu tự hỏi | Khi đang nghỉ cho lại sức | Khi đang nằm cho qua ngày | Cuối tuần vừa rồi của mình |
|---|---|---|---|
| Mình chọn việc này, hay chỉ trôi vào nó? | Chọn: "mình muốn đọc truyện cả buổi chiều" | Trôi: cầm điện thoại lên rồi không đặt xuống được | Thứ Bảy trôi, Chủ nhật có chọn |
| Sau đó mình thấy thế nào? | Khoẻ hơn, muốn làm việc khác | Mệt hơn, nặng đầu, bứt rứt | Nặng đầu chiều thứ Bảy |
| Trong đầu đang có gì? | Thong thả, đôi lúc nghĩ vẩn vơ rồi thôi | Tua đi tua lại vài chuyện, tự trách | Tua lại chuyện bị sếp nhắc |
| Cơ thể có được chuyển động không? | Có đi lại, ra ngoài một lúc | Gần như chỉ nằm và ngồi | Chỉ ra ngoài lấy đồ ăn |
Cột cuối là ví dụ điền sẵn của một người. Bạn điền phần của mình vào tối Chủ nhật. Nếu cột cuối nghiêng về phía "nằm cho qua ngày", đó không phải lỗi, chỉ là dấu hiệu cuối tuần tới nên có khung nhẹ.
Khung bốn buổi cho ngày nghỉ
Chia ngày thành sáng, trưa, chiều, tối. Mỗi buổi chọn trước một việc nhỏ, phần còn lại của buổi đó bạn được tự do. Chọn từ tối thứ Sáu, đừng để sáng thứ Bảy mới nghĩ.
- Buổi sáng: một việc cho cơ thể. Dậy không quá muộn so với ngày thường, rồi ra ngoài: đi bộ, đi chợ, ăn sáng ở quán đầu ngõ. Ánh sáng buổi sáng và một chút chuyển động thường làm ngày bắt đầu nhẹ hơn.
- Buổi trưa: một bữa ăn tử tế. Nấu một món đơn giản hoặc ra quán ngồi ăn, không ăn trước màn hình. Một bữa đúng nghĩa là một điểm tựa giữa ngày.
- Buổi chiều: một việc có người khác. Gọi điện cho người thân, hẹn bạn uống nước, đến một nơi có người như thư viện, quán cà phê, công viên. Không cần nói chuyện nhiều, có người xung quanh cũng được.
- Buổi tối: một việc làm xong được. Giặt một mẻ đồ, chuẩn bị quần áo cho thứ Hai, sắp lại bàn. Việc nhỏ có kết thúc rõ giúp ngày khép lại bằng cảm giác "mình đã lo được".
- Khoảng giữa: thả lỏng thật. Ngủ trưa, đọc truyện, xem phim, nằm nghe nhạc. Ngày nghỉ vẫn là ngày nghỉ, khung chỉ có bốn điểm, không phải bốn ca làm việc.
Nếu một buổi bị lỡ, giữ ba buổi còn lại. Nếu cả buổi sáng đã trôi mất, bắt đầu từ việc buổi trưa. Câu "sáng đã hỏng thì cả ngày hỏng" là thứ đáng cãi lại nhất trong một ngày nghỉ.
Những ý nghĩ hay bật lên vào ngày nghỉ và câu hỏi lại
"Cuối tuần ai cũng có nơi để đi, chỉ mình ở nhà." Hỏi lại: mình đang so với cái gì, ảnh trên mạng hay điều mình biết chắc về người khác? Rất nhiều người cũng ở nhà, chỉ là họ không đăng ảnh căn phòng của mình.
"Ở một mình thế này thì cứ thế mà già đi." Đây là đoán trước tương lai từ một buổi chiều. Hỏi lại: hôm nay mình có thể làm một việc nhỏ nào để có chút kết nối? Chuyện xa hơn, để lúc tỉnh táo hãy nghĩ.
"Nghỉ mà không làm gì ra hồn là phí." Hỏi lại: nghỉ để làm gì? Nếu để lại sức, thì một buổi chiều nằm đọc truyện mà thấy khoẻ hơn là không phí. Thứ đáng để ý không phải số việc, mà là cảm giác sau đó.
"Ra ngoài một mình người ta nhìn kỳ lắm." Đoán ý người khác. Hỏi lại: lần cuối mình thấy ai đó ngồi quán một mình, mình có thấy họ kỳ không? Phần lớn người xung quanh đang bận chuyện của họ.
"Chiều Chủ nhật rồi, mai lại đi làm, chán quá." Cảm giác này rất thường gặp. Hỏi lại: có việc nhỏ nào tối nay làm cho sáng thứ Hai đỡ vội không? Chuẩn bị một chút thường làm cái chán bớt nặng.
Lan và một ngày thứ Bảy có khung
Lan, nhân viên văn phòng, hai mươi chín tuổi, thuê một căn hộ nhỏ một mình. Mấy tháng nay, thứ Bảy nào cũng giống nhau: ngủ tới trưa, gọi đồ ăn, nằm lướt điện thoại tới tối, và càng về đêm càng thấy trống trải.
- Ý nghĩ bật lên: "Gần ba mươi rồi mà cuối tuần chẳng có ai, chắc mình có vấn đề gì đó nên chẳng ai muốn ở gần."
- Nhận ra bẫy: cô đang từ một cuối tuần trống nhảy tới kết luận về giá trị của mình, và đoán ý của "chẳng ai" trong khi tuần trước vẫn có đồng nghiệp rủ đi ăn mà cô từ chối.
- Câu hỏi lại: "Có bằng chứng nào cho việc chẳng ai muốn ở gần mình không? Có bằng chứng nào ngược lại không? Thứ Bảy này mình muốn có một việc gì cho mỗi buổi?"
- Cách nhìn cân bằng hơn: "Mình đang thấy cô đơn, cảm giác đó là thật. Nhưng cô đơn lúc này không chứng minh mình có vấn đề. Mình đã ít chủ động gặp ai, và điều đó thay đổi được từng chút."
- Việc nhỏ: tối thứ Sáu, Lan viết bốn việc: sáng đi chợ mua hoa; trưa nấu mì xào; chiều nhắn rủ một đồng nghiệp đi uống trà sữa, nếu không được thì ra thư viện quận ngồi đọc; tối giặt đồ và là áo cho thứ Hai. Thứ Bảy đó cô làm được ba việc, đồng nghiệp bận nên cô ra thư viện. Tâm trạng tối thứ Bảy ghi là 5, các thứ Bảy trước thường là 2 hay 3.
Lan vẫn có những cuối tuần buồn. Nhưng giờ thứ Bảy của cô có bốn điểm tựa, và cô có thêm một dữ kiện: khi ngày có khung, đêm bớt trống trải hơn. Tuần sau, đồng nghiệp chủ động rủ lại.
Những điều không cần làm vào ngày nghỉ
Không cần một kế hoạch hoành tráng. Đi du lịch, học một kỹ năng mới, dọn cả căn nhà, những dự định lớn ấy dễ biến thành một danh sách để tự trách vào tối Chủ nhật. Bốn việc nhỏ là đủ.
Không cần đăng ảnh để chứng minh cuối tuần vui. Ngày nghỉ của bạn không cần ai xem. Nếu thấy mình đang làm gì đó chủ yếu để có ảnh, hỏi lại xem việc đó có thật sự làm mình dễ chịu không.
Không cần gặp những người làm mình mệt. Kết nối là quan trọng, nhưng chọn người làm mình thấy thoải mái. Một cuộc gọi ngắn với người dễ chịu đáng giá hơn một buổi tụ tập gượng ép.
Không cần giải quyết hết những chuyện đang lo. Nếu đầu óc cứ quay về một chuyện, ghi nó ra giấy kèm một dòng "thứ Hai sẽ xem lại lúc chín giờ sáng". Ngày nghỉ không phải lúc để giải quyết mọi thứ.
Không cần thấy vui mới tính là ngày nghỉ tốt. Có những cuối tuần chỉ cần bớt nặng nề hơn tuần trước một chút. Đó đã là một ngày nghỉ được việc.
Khi cô đơn cuối tuần nặng hơn mức tự gỡ được
Khung bốn buổi là cách tự chăm sóc cho những ngày nghỉ hay nghĩ linh tinh ở mức đời thường. Nếu cảm giác trống trải, buồn bã không chỉ vào cuối tuần mà kéo dài cả tuần, kéo dài nhiều tuần, nếu bạn mất hứng thú với gần như mọi thứ, ăn ngủ thay đổi rõ, hoặc đã thử dựng khung vài tuần mà không đỡ, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được điều bạn đang trải qua. Nếu muốn có người cùng nhìn lại những cuối tuần của mình, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Nếu cảm giác cô đơn đi kèm những biểu hiện cơ thể như hồi hộp, khó thở, đau đầu kéo dài, hãy đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất.
Nếu vào một tối cuối tuần nào đó, ý nghĩ "chẳng ai cần mình" chuyển thành cảm giác không muốn sống, hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Đừng ở một mình lúc đó. Gọi cho một người, đến nhà một người, hoặc ra một nơi có người, ngay lập tức.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cuối tuần ở nhà một mình lại hay nghĩ linh tinh hơn ngày thường?
Vì ngày thường có công việc kéo sự chú ý đi liên tục, còn ngày nghỉ thì khoảng trống bỗng lớn hẳn. Thêm việc ngủ dậy muộn, ăn lệch giờ và lướt mạng thấy người khác đi chơi, đầu óc dễ quay lại những chuyện chưa giải quyết.
Lên khung cho ngày nghỉ có làm mất cảm giác được nghỉ không?
Không, nếu khung đủ nhẹ. Chỉ bốn việc nhỏ cho bốn buổi, phần còn lại hoàn toàn tự do. Nhiều người thấy có khung lại nghỉ thoải mái hơn, vì không phải mất cả ngày phân vân nên làm gì.
Đi chơi một mình cuối tuần có kỳ không?
Không kỳ. Rất nhiều người đi ăn, đi xem phim, ra thư viện hay công viên một mình. Nếu thấy ngại, bắt đầu từ nơi quen và đông người như chợ, quán cà phê gần nhà rồi mở rộng dần.
Nghỉ ngơi cả ngày trên giường có phải là xấu không?
Không phải. Nếu nằm nghỉ mà bạn thấy khoẻ hơn thì đó là nghỉ ngơi thật. Điều đáng để ý là khi nằm cả ngày mà thấy mệt hơn, nặng đầu hơn và tự trách nhiều hơn. Lúc đó một khung nhẹ sẽ có ích.
Chiều Chủ nhật hay thấy buồn, ngại đầu tuần thì làm gì?
Đặt một việc nhỏ có kết thúc rõ vào tối Chủ nhật, như chuẩn bị quần áo, sắp đồ cho thứ Hai. Kèm một việc dễ chịu nhỏ sau đó. Nếu cảm giác ngại đầu tuần kéo dài và nặng dần, nên nói chuyện với người có chuyên môn.
Sống xa nhà, cuối tuần không có ai để gặp thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ những kết nối nhẹ: gọi về nhà vào một giờ cố định, chào hỏi người bán hàng quen, ngồi ở nơi có người như thư viện hay quán quen. Một lớp học cuối tuần cũng là cách gặp người mà không cần chủ động nhiều.