TieuCuc.comTiêu Cực
Khi nào cần gặp chuyên gia và cách đỡ người thân

Ngại gặp chuyên gia tâm lý vì sợ bị coi là yếu đuối: hỏi lại những ý nghĩ cản bước

"Đi gặp chuyên gia là yếu đuối, là có bệnh, là làm quá": những ý nghĩ cản bước rất thường gặp. Nhìn từng câu cho công bằng để quyết định bằng lý do của mình.

A young Vietnamese man ties his running shoes on the front steps of a small house with green plants in the early morning, seen from the side, fresh hopeful light

Ngại gặp chuyên gia tâm lý vì sợ bị coi là yếu đuối là chuyện rất nhiều người trải qua, nhưng nỗi ngại đó dựa trên một ý nghĩ chưa công bằng. Gặp chuyên gia tâm lý khi vòng nghĩ tiêu cực kéo dài là một quyết định chăm sóc bản thân, giống đi khám khi đau lưng mãi không khỏi. Điều làm nhiều người chần chừ thường không phải thiếu thông tin, mà là một loạt ý nghĩ tự động cản bước: "người mạnh mẽ tự lo được", "đi gặp là có bệnh", "chuyện mình chưa đủ nặng", "kể ra người ta cười cho". Những câu đó nghe như sự thật, nhưng khi đặt ra giấy và hỏi lại, phần lớn là bẫy suy nghĩ quen thuộc.

Bài này nhìn từng ý nghĩ cản bước theo cách người ta gỡ một ý nghĩ tiêu cực: ý nghĩ nói gì, điều gì ủng hộ nó, điều gì chưa khớp, và một cách nhìn công bằng hơn. Mục đích không phải thuyết phục bạn phải đi, mà để bạn quyết định bằng lý do của chính mình, không phải bằng nỗi ngại.

Năm ý nghĩ cản bước, đặt ra giấy và hỏi lại

Mỗi dòng là một ý nghĩ rất nhiều người có. Đọc xem dòng nào giống mình, rồi tự viết cột cuối bằng lời của bạn.

Ý nghĩ cản bướcKiểu bẫyCâu hỏi lạiCách nhìn công bằng hơn
"Người mạnh mẽ thì tự lo được."Câu "phải", trắng – đenMình có nghĩ người đi khám khi gãy tay là yếu không?Biết lúc cần người giúp cũng là một kiểu mạnh.
"Đi gặp là có bệnh."Gán nhãnNgười ta đi gặp chuyên gia vì những lý do gì?Nhiều người đi để hiểu mình hơn, gỡ một vòng nghĩ, chứ không vì một chẩn đoán.
"Chuyện của mình chưa đủ nặng."Thu nhỏ điều mình đang chịuNó đã kéo dài bao lâu và lấy đi của mình những gì?Không cần đợi nặng mới được giúp; gặp sớm thường nhẹ nhàng hơn.
"Kể ra người ta cười cho."Đọc ý nghĩMình đã hỏi ai chưa, hay đang đoán?Người làm nghề nghe những chuyện này hằng ngày, việc của họ là hiểu chứ không phải cười.
"Đi rồi cũng không ăn thua."Đoán trước tương laiMình đã thử chưa, thử bao lâu?Chưa thử thì chưa biết; nếu không hợp, mình đổi cách hoặc đổi người.
Ví dụ đã điền của Minh"Mình đã ghi nhật ký hai tháng mà vẫn nghĩ quẩn mỗi tối. Đi hỏi thêm là hợp lý, không phải thua."

Cột cuối không cần nghe "tích cực". Nó chỉ cần công bằng hơn ý nghĩ ban đầu. Một câu như "mình vẫn ngại, nhưng ngại không phải lý do đủ để bỏ qua" là đủ tốt.

Vì sao những ý nghĩ cản bước lại bám dai

Một phần đến từ những gì ta lớn lên cùng: những câu như "chuyện nhà đóng cửa bảo nhau", "con trai không được khóc", "ai mà chẳng buồn, cố lên". Không ai cố ý gieo định kiến, nhưng nghe đủ lâu thì chúng thành ý nghĩ tự động, bật lên mỗi khi mình định nhờ giúp.

Phần khác đến từ chính vòng nghĩ tiêu cực. Người đang hay tự trách sẽ dễ coi việc cần giúp là thêm một bằng chứng mình kém. Người hay lo trước sẽ tưởng tượng đủ kịch bản xấu về buổi gặp. Vòng nghĩ mà bạn muốn gỡ lại chính là thứ đứng chắn trước cửa.

Và còn một lý do rất đời thường: nói ra chuyện trong lòng với người lạ là việc khó, ai cũng ngại. Ngại không có nghĩa là sai. Chỉ cần nhận ra rằng ngại là một cảm xúc, không phải một lý lẽ, và mình có thể vừa ngại vừa bước.

Một tình huống đi trọn

Minh, sinh viên năm hai, hai tháng nay tối nào cũng nằm nghĩ "mình chẳng ra gì" sau điểm giữa kỳ thấp. Cậu đã thử ghi nhật ký suy nghĩ, đi bộ buổi chiều, nhưng không đỡ nhiều.

  • Ý nghĩ bật lên: "Đi gặp chuyên gia thì đúng là mình yếu thật. Bạn bè biết chắc cười."
  • Nhận ra bẫy: cậu đang gán nhãn "yếu" cho việc nhờ giúp và đoán ý bạn bè khi chưa hỏi ai.
  • Hỏi lại: "Nếu bạn cùng phòng mình nói đang đi gặp chuyên gia, mình có nghĩ nó yếu không?" Minh thừa nhận là không, cậu còn thấy bạn ấy dũng cảm.
  • Cách nhìn công bằng hơn: "Mình đã tự làm hai tháng. Nhờ thêm người có nghề là bước tiếp theo, không phải bước lùi. Ai biết hay không là quyền của mình."
  • Việc nhỏ: Minh viết ba dòng về điều đang nặng nhất, đặt lịch gặp chuyên gia tâm lý, chỉ kể với một người bạn thân.

Minh vẫn ngại khi đi. Nhưng cậu đi vì lý do của mình: muốn ngủ được, muốn học tiếp, chứ không để ý nghĩ "mình yếu" quyết định thay.

Những điều gặp chuyên gia không có nghĩa là

Không có nghĩa là bạn có bệnh. Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được bạn có đang gặp vấn đề sức khoẻ tinh thần nào hay không, và rất nhiều người đi gặp mà không có chẩn đoán nào cả. Họ đến để hiểu mình, gỡ một vòng nghĩ, qua một giai đoạn khó.

Không có nghĩa là bạn sẽ phải đi mãi. Nhiều người gặp trong một thời gian rồi tự làm tiếp được với những kỹ năng đã học. Bạn được quyền hỏi về hướng làm việc và lúc nào thì xem lại.

Không có nghĩa là bạn thất bại với việc tự giúp. Ghi nhật ký, làm việc nhỏ, nói chuyện với bạn bè là những thứ tốt và vẫn dùng tiếp được. Chuyên gia giúp bạn dùng chúng đúng chỗ hơn, không thay thế chúng.

Không có nghĩa là bạn phải kể hết ngay. Bạn được phép đi từ từ, kể phần mình sẵn sàng kể trước. Người làm nghề hiểu điều đó.

Không có nghĩa là người khác phải biết. Chuyện bạn đi gặp ai là chuyện riêng. Kể với ai, kể lúc nào là quyền của bạn.

Câu nói với chính mình khi đứng trước cửa

Những câu dưới đây không phải khẩu hiệu. Chúng chỉ là cách nói lại ý nghĩ cản bước cho công bằng hơn, để dùng đúng lúc bạn đang lưỡng lự. Chọn một câu hợp với mình, viết vào góc sổ hoặc ghi chú điện thoại.

"Mình đã cố một mình đủ lâu. Nhờ thêm người không xoá đi những gì mình đã cố."

"Mình đi khám khi đau răng, thì mình cũng được phép đi khi đầu óc mệt kéo dài."

"Mình ngại, và ngại là bình thường. Mình vẫn đi được trong lúc ngại."

"Chuyện này không cần nặng hơn mới đáng được giúp."

Cách dùng: lúc tay đã cầm điện thoại định đặt lịch mà lại muốn buông xuống, đọc to một câu, rồi làm đúng một bước nhỏ tiếp theo — nhắn hỏi lịch trống, hay ghi ba dòng về điều mình muốn kể. Không cần quyết định cả hành trình, chỉ cần bước kế tiếp.

Nếu đọc những câu này mà thấy giả, không sao. Hãy viết lại bằng chữ của bạn cho tới khi nghe được. Một câu mình tin phần nào có sức hơn mười câu hay mà không tin.

Tự quan sát: mình đang ngại vì điều gì

Trước khi quyết định, ghi lại trong một tuần những lúc ý nghĩ cản bước bật lên. Đánh dấu có, không hoặc thỉnh thoảng, kèm ghi chú. Không có điểm, không có kết luận; chỉ để thấy nỗi ngại của mình cụ thể hơn.

  • Mình ngại vì sợ người khác biết.
  • Mình ngại vì nghĩ chuyện mình chưa đủ nặng.
  • Mình ngại vì không biết bắt đầu kể từ đâu.
  • Mình ngại vì từng nghe ai đó chê chuyện đi gặp chuyên gia.
  • Mình ngại vì sợ phải đối diện với chuyện mình đang tránh.
  • Mình ngại vì chuyện chi phí, thời gian.

Ví dụ đã điền: "Sợ người khác biết — có — mỗi lần nghĩ tới là hình dung mẹ hỏi 'con bị làm sao'." Khi nỗi ngại đã có tên, nó thường bớt mơ hồ, và bạn thấy được dòng nào là lo thật cần giải quyết (thời gian, chi phí), dòng nào là bẫy suy nghĩ cần hỏi lại (đoán ý, gán nhãn).

Những điều không cần làm

Không cần thuyết phục cả nhà đồng ý trước khi đi. Bạn là người trưởng thành, chuyện chăm sóc tinh thần của bạn là quyết định của bạn. Nếu muốn có người đi cùng, chọn một người bạn tin là đủ.

Không cần đọc hết mọi thứ cho chắc. Đọc để hiểu là tốt, nhưng đọc quá nhiều dễ thành thêm một vòng cân nhắc, và càng đọc càng thấy mình "chưa đủ chuẩn" hoặc "nặng quá rồi". Đọc vừa đủ để biết mình muốn nói gì, rồi dừng.

Không cần đợi tới lúc "bình tĩnh lại" mới đi. Nhiều người nghĩ phải chuẩn bị tinh thần thật tốt, trong khi chính lúc đang rối là lúc nên có người cùng nhìn. Bạn không phải trình diện phiên bản tốt nhất của mình; bạn mang theo đúng con người đang có.

Không cần tự trách vì đã chần chừ lâu. Nhiều người mất vài tháng, vài năm mới bước tới. Điều quan trọng là bước bây giờ.

Lúc nào thì không nên để nỗi ngại quyết định

Nếu vòng nghĩ tiêu cực kéo dài nhiều tuần, ăn ngủ đảo lộn, việc làm việc học bị ảnh hưởng rõ, các mối quan hệ co lại, hoặc bạn đã tự làm bài tập đều đặn mà không đỡ, thì nỗi ngại không nên là người quyết định. Hãy đặt lịch gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Có triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, khó thở, đau kéo dài thì đi khám trước để loại trừ nguyên nhân thể chất. Nếu muốn có người cùng nhìn lại những ý nghĩ cản bước này, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hoặc thấy mình là gánh nặng, không đáng sống, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình lúc đó. Lúc này không cần cân nhắc chuyện yếu hay mạnh; cần người ở bên ngay.

Câu hỏi thường gặp

Gặp chuyên gia tâm lý có bị coi là có bệnh không?

Không. Rất nhiều người gặp chuyên gia tâm lý để hiểu mình hơn, gỡ một vòng nghĩ, qua một giai đoạn khó, mà không có chẩn đoán nào. Việc đánh giá có rối loạn hay không là việc của người có chuyên môn, không phải điều tự động gắn với việc bạn đi gặp.

Đàn ông đi gặp chuyên gia tâm lý có kỳ không?

Không kỳ. Ai cũng có lúc cần người có nghề cùng nhìn lại cách mình nghĩ. Câu "đàn ông phải tự lo" là một ý nghĩ quen thuộc, không phải sự thật. Biết lúc cần người giúp là một kỹ năng, không phải điểm yếu.

Chuyện của mình nhỏ quá, có đáng đi gặp chuyên gia không?

Thước đo không phải chuyện to hay nhỏ, mà là nó kéo dài bao lâu và lấy đi của bạn những gì. Nếu nó làm bạn mất ngủ, khó làm việc, ngại gặp người khác trong nhiều tuần, thì nó đáng được giúp. Gặp sớm thường nhẹ nhàng hơn.

Đi gặp chuyên gia rồi có phải đi mãi không?

Không nhất thiết. Nhiều người gặp trong một thời gian rồi tự làm tiếp được với những kỹ năng đã học. Bạn được quyền hỏi chuyên gia về hướng làm việc, mỗi buổi làm gì và khi nào thì xem lại để quyết định tiếp.

Mình có phải nói với gia đình trước khi đi không?

Không bắt buộc. Chuyện chăm sóc tinh thần là quyết định của bạn, và kể với ai, lúc nào là quyền của bạn. Nếu bạn muốn có người đi cùng hoặc ủng hộ, chọn một người bạn tin là đủ, không cần cả nhà đồng ý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138