TieuCuc.comTiêu Cực
Khi nào cần gặp chuyên gia và cách đỡ người thân

Người thân nói không muốn sống nữa: những việc cần làm ngay và điều nên tránh

Khi người thân nói không muốn sống, muốn biến mất: bình tĩnh ở bên, hỏi thẳng, không để họ một mình, báo người tin cậy và đến cơ sở y tế hoặc gọi 115.

Two Vietnamese women sit close together on a sofa by a bright window in the afternoon, one leaning her head on the other shoulder, seen from behind, soft warm light

Khi người thân nói "không muốn sống nữa", "biến mất cho xong", hãy coi đó là chuyện thật, dù họ nói nhỏ hay nói như đùa. Việc cần làm ngay là bình tĩnh ở bên họ, hỏi thẳng xem họ có đang nghĩ tới chuyện làm hại bản thân không, không để họ một mình, báo cho một người thân tin cậy khác, và đưa họ tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115 nếu có nguy hiểm. Bạn không cần biết nói gì cho hay; sự có mặt của bạn quan trọng hơn lời nói.

Bài này đi theo thứ tự những việc cần làm, những câu nói được và nên tránh, cách xử lý khi bạn ở xa, và chuyện sau đó. Nếu chính bạn đang có những ý nghĩ này, hãy dừng đọc và nói ngay với một người bạn tin, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115. Bạn không phải ở một mình với nó.

Những việc cần làm ngay, theo thứ tự

Không cần làm hoàn hảo. Làm được những bước chính là đã giúp rất nhiều.

  1. Giữ bình tĩnh và ở lại. Ngồi xuống cạnh họ, đặt điện thoại xuống. Giọng chậm, không hốt hoảng, không la mắng. Nếu bạn đang hoảng, hít một hơi rồi nói: "Mình đang ở đây với bạn."
  2. Hỏi thẳng. "Bạn có đang nghĩ tới chuyện làm hại bản thân không?" Nhiều người làm nghề hỗ trợ tâm lý cho rằng hỏi rõ ràng như vậy thường không làm ý nghĩ mạnh thêm, mà cho họ biết được phép nói ra.
  3. Nghe, không tranh cãi. Để họ nói điều đang nặng. Không cần sửa ý nghĩ ngay lúc này, không cần khuyên. "Mình nghe đây" là đủ.
  4. Không để họ một mình. Nếu bạn phải đi, gọi người khác tới ngồi thay trước khi rời đi.
  5. Báo cho một người tin cậy khác. Một người thân, một người bạn mà cả hai cùng tin. Bạn không nên gánh việc này một mình.
  6. Đưa tới nơi có người giúp. Nếu họ nói đã có ý định, có kế hoạch, hoặc bạn thấy nguy hiểm, đưa họ tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115 ngay. Nếu người đó dưới 16 tuổi, có thể gọi thêm Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn.

Nếu bạn không chắc tình huống có nguy hiểm hay không, cứ coi là có. Gọi giúp mà hoá ra chưa cần thì không ai trách bạn; chần chừ mới là điều đáng tiếc.

Câu nên nói và câu nên tránh

Lúc đó bạn sẽ lúng túng, ai cũng vậy. Bảng này giúp bạn có sẵn vài câu, và tránh những câu dễ khiến người kia khép lại.

Nên tránhVì saoThử nói
"Đừng nói dại."Họ nghe ra là không được phép nói thật"Cảm ơn bạn đã nói với mình. Mình muốn nghe."
"Nghĩ tới bố mẹ đi chứ."Làm họ thêm tội lỗi, nặng nề hơn"Mình lo cho bạn lắm. Mình ở đây."
"Chuyện có gì đâu mà phải vậy."Xem nhẹ nỗi đau của họ"Nghe như bạn đang chịu đựng nhiều lắm."
"Mình hứa không nói với ai."Giữ bí mật có thể đặt họ vào nguy hiểm"Mình thương bạn nên mình cần nhờ thêm người giúp."
Ví dụ đã điền: bạn cùng phòng nhắn "chắc mình biến mất cho xong"Không trả lời vì sợ nói saiGọi lại ngay: "Mình đọc tin rồi. Bạn đang ở đâu? Mình tới với bạn nhé."

Câu nói hay không quan trọng bằng việc bạn không bỏ đi. Lỡ nói câu ở cột trái rồi, bạn vẫn sửa được: "Lúc nãy mình nói vội. Mình muốn nghe bạn."

Những câu nói cần được nghe kỹ

Không phải ai cũng nói thẳng. Nhiều người nói vòng, nói như đùa, hoặc nói qua tin nhắn. Những câu sau đáng được dừng lại và hỏi thẳng:

  • "Không còn lý do gì để sống nữa."
  • "Mọi người sẽ nhẹ nhõm hơn khi không có mình."
  • "Mình là gánh nặng cho tất cả."
  • "Chắc mình biến mất cho xong."
  • "Sẽ không phải chịu đựng lâu nữa đâu."
  • Những lời giống như từ biệt, dặn dò chuyện sau này, cho đi đồ vật quý một cách bất thường.
  • Bỗng nhiên thu mình khỏi mọi người, ngừng trả lời tin nhắn của cả những người thân nhất, sau một thời gian dài buồn bã.

Danh sách này không dùng để kết luận ai đó chắc chắn có nguy hiểm, cũng không phải bảng chấm điểm. Nó chỉ nhắc bạn đừng bỏ qua. Nghe được một câu như vậy, việc tiếp theo luôn là hỏi thẳng, ở bên và tìm người giúp.

Một tình huống đi trọn

Hùng, sinh viên năm ba, đọc được tin nhắn lúc mười một giờ đêm từ bạn thân ở quê: "Mệt quá rồi. Chắc mình không muốn sống nữa."

  • Ý nghĩ bật lên ở Hùng: "Chắc nó nói đùa. Mà mình có nói gì cũng không giúp được, mình đâu phải chuyên gia."
  • Nhận ra: cậu đang tự xem nhẹ tin nhắn và tự cho mình vô dụng — hai ý nghĩ khiến cậu muốn im lặng.
  • Hỏi lại: "Nếu không phải nói đùa thì sao? Mình không cần là chuyên gia, chỉ cần không để nó một mình."
  • Làm ngay: Hùng gọi điện, không nhắn. "Tao đọc tin rồi. Mày có đang nghĩ tới chuyện làm hại mình không?" Bạn im lâu rồi nói "có nghĩ".
  • Không ở một mình: Hùng giữ máy, hỏi bạn đang ở đâu, nhà có ai. Cậu gọi cho chị gái của bạn ở gần đó tới ngay, rồi cả hai đưa bạn tới cơ sở y tế gần nhất.
  • Sau đó: vài ngày sau, Hùng nhắn hỏi thăm mỗi tối, và tự kể lại chuyện với một người thầy cậu tin để có người đỡ chính mình.

Hùng không nói được câu nào "hay". Cậu chỉ làm ba việc: hỏi thẳng, giữ máy, gọi thêm người. Đó là những việc quan trọng nhất.

Khi bạn ở xa

Nhiều lời như vậy đến qua tin nhắn, khi bạn ở thành phố khác. Đừng chỉ nhắn lại. Gọi điện ngay, nghe giọng họ, hỏi thẳng như ở trên, hỏi họ đang ở đâu, có ai ở cùng không.

Trong khi giữ máy, tìm cách báo cho một người ở gần họ: người nhà, bạn cùng phòng, hàng xóm thân. Nhờ người đó tới ở cạnh. Nếu bạn thấy nguy hiểm mà không có ai ở gần, gọi cấp cứu 115 và báo nơi họ đang ở.

Đừng cúp máy chỉ vì không biết nói gì. Im lặng cùng nhau trong điện thoại vẫn tốt hơn để họ một mình. Câu nói được: "Mình chưa biết nói gì, nhưng mình không cúp máy đâu."

Nếu họ không bắt máy và bạn đang lo, đừng chờ tới sáng. Gọi người ở gần họ, nhờ tới xem. Lo nhầm thì xin lỗi sau được; chờ thì không lấy lại được.

Sau cơn khẩn cấp: những ngày tiếp theo

Khi tình huống tạm qua, ý nghĩ đó chưa chắc đã đi hẳn. Người thân cần được gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được đánh giá và theo dõi; việc này không thay bằng lời hứa "mình ổn rồi". Bạn có thể giúp bằng cách đi cùng, nhắc lịch, hỏi họ cần gì.

Tiếp tục hỏi thăm đều đặn, kể cả khi họ có vẻ khá lên. Một tin nhắn mỗi tối, một bữa ăn cùng cuối tuần. Đừng biến thành canh chừng căng thẳng, nhưng cũng đừng biến mất.

Đừng kể chuyện của họ cho nhiều người không cần biết. Chỉ những người cùng giúp mới cần biết. Hỏi họ muốn ai biết, trừ khi có nguy hiểm thì an toàn đặt lên trước.

Và chăm cho chính bạn. Trải qua một đêm như vậy, nhiều người đỡ bị ám ảnh, mất ngủ, cứ tua lại "lỡ mình không đọc tin thì sao". Hãy kể lại với một người tin cậy, và nếu những ý nghĩ đó kéo dài, gặp chuyên gia tâm lý cho chính mình. Bạn đã làm điều đúng trong một đêm rất khó, và bạn cũng xứng đáng được người có nghề đỡ lại.

Những điều không nên làm, dù rất sợ

Không mắng, không doạ, không trách. Trong lúc hoảng, nhiều người buột miệng "sao lại nghĩ dại thế", "làm vậy là ích kỷ". Những câu đó xuất phát từ sợ hãi, nhưng người nghe thường chỉ thấy mình thêm có lỗi và khép lại. Nếu đã lỡ nói, hãy dừng lại và xin lỗi ngay, rồi quay về việc nghe.

Không tranh luận xem cuộc sống của họ có đáng sống không. Liệt kê những điều tốt đẹp trong đời họ lúc này hiếm khi giúp, vì họ đang không nhìn thấy được những điều đó. Điều giúp được là cho họ thấy có người ở bên trong lúc họ không nhìn thấy gì.

Không tự mình gánh một mình và không hứa giữ kín. Bạn không phải người có chuyên môn, và không cần phải là. Việc của bạn là kết nối họ với người giúp được: người thân khác, cơ sở y tế, cấp cứu 115.

Không coi chuyện đã qua khi họ nói "mình ổn rồi, đừng lo". Có thể họ thật sự nhẹ đi, cũng có thể họ không muốn làm phiền thêm. Vẫn nên đưa họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia và tiếp tục hỏi thăm trong những ngày sau.

Lúc nào cần chuyên gia, nói gọn

Bất cứ khi nào ai đó nói tới chuyện không muốn sống, đó đã là lúc cần người có chuyên môn, không cần chờ thêm dấu hiệu nào. Nếu có nguy hiểm ngay — họ nói đã có ý định, có kế hoạch, hoặc bạn thấy không yên — ở cạnh họ, không để họ một mình, báo người tin cậy khác, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Nếu không có nguy hiểm ngay, vẫn nên đưa họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sớm nhất có thể, đi cùng họ nếu được.

Với người dưới 16 tuổi, ngoài 115, cha mẹ và người lớn có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn thêm.

Nếu chính bạn là người đang có những ý nghĩ này: bạn không làm phiền ai khi nói ra. Hãy nói với một người bạn tin ngay bây giờ, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115. Đừng ở một mình lúc này. Câu nói được: "Mình đang không ổn. Ở với mình một lúc được không?"

Câu hỏi thường gặp

Người thân nói không muốn sống nhưng có vẻ nói đùa, có cần làm gì không?

Có. Đừng bỏ qua dù nghe như đùa. Hãy hỏi thẳng một cách bình tĩnh xem họ có đang nghĩ tới chuyện làm hại bản thân không. Nếu có, ở bên họ, báo người tin cậy khác và tìm tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Hỏi thẳng có làm người thân nghĩ tới chuyện đó nhiều hơn không?

Nhiều người làm nghề hỗ trợ tâm lý cho rằng không. Hỏi rõ ràng, bình tĩnh thường giúp người kia nhẹ đi vì thấy được phép nói ra điều đang giấu. Im lặng hoặc né tránh mới khiến họ thấy cô độc hơn.

Người thân bắt hứa giữ bí mật thì có nên giữ không?

Khi có nguy hiểm tới tính mạng, không nên hứa giữ bí mật. Hãy nói nhẹ nhàng rằng vì thương họ nên bạn cần nhờ thêm người giúp. Báo cho người thân tin cậy khác và tìm tới cơ sở y tế là việc đúng, kể cả khi họ chưa đồng ý.

Mình ở xa, chỉ nhận được tin nhắn thì làm gì?

Gọi điện ngay, đừng chỉ nhắn. Hỏi họ đang ở đâu, có ai ở cùng. Trong lúc giữ máy, báo cho một người ở gần tới ở cạnh họ. Nếu thấy nguy hiểm mà không có ai ở gần, gọi cấp cứu 115 và báo nơi họ đang ở.

Sau khi qua cơn nguy hiểm, mình nên làm gì tiếp?

Đưa người thân gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá và theo dõi, đi cùng nếu được. Hỏi thăm đều đặn mà không canh chừng căng thẳng. Đồng thời chăm cho chính bạn, kể lại với người tin cậy và tìm hỗ trợ nếu bạn bị ám ảnh kéo dài.

Nếu chính mình đang có ý nghĩ không muốn sống thì làm gì?

Hãy nói ngay với một người bạn tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình lúc này. Bạn không làm phiền ai khi nói ra. Một câu ngắn như "mình đang không ổn, ở với mình một lúc" là đủ để bắt đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138