TieuCuc.comTiêu Cực
Khi nào cần gặp chuyên gia và cách đỡ người thân

Cha mẹ già hay than vô dụng, thành gánh nặng: con cái nghe và đỡ thế nào

Cha mẹ già hay than "già rồi vô dụng", "sống chỉ làm khổ con": hiểu điều đằng sau câu than, trả lại vai trò nhỏ mỗi ngày, và biết lúc nào cần đi khám.

An elderly Vietnamese man and his adult son repot a small bonsai tree together in a sunny courtyard in the late afternoon, seen from the side, warm earthy tones

Khi cha mẹ già hay than "già rồi vô dụng", "sống chỉ làm khổ các con", phía sau câu than thường là cảm giác mất vai trò, mất sức, mất những người cùng thời, cộng với ý nghĩ tự động rằng giá trị của mình nằm ở chỗ còn làm được bao nhiêu việc. Con cái giúp được nhiều nhất khi nghe cho ra điều đằng sau câu than, trả lại cho cha mẹ những vai trò nhỏ có thật, và để ý thay đổi nào cần đưa đi khám — thay vì gạt đi "bố nói gở" hay giảng "bố phải lạc quan lên".

Câu than lặp lại có thể chỉ là thói quen nói, cũng có thể là dấu hiệu sức khoẻ thể chất hoặc tinh thần đang đi xuống. Con cái không cần tự phân biệt điều đó. Việc của con là nghe, ở bên, ghi lại điều thấy được và đưa cha mẹ đi khám khi cần.

Hiểu lầm hay gặp, và cách hiểu đúng hơn

Hiểu lầm: "Ông bà già rồi, hay than là chuyện bình thường." Hiểu đúng hơn: già đi không đồng nghĩa với buồn bã kéo dài. Nhiều người cao tuổi vẫn vui sống. Câu than lặp lại nhiều tuần, kèm ăn kém, ngủ kém, ít ra khỏi nhà là điều đáng để ý, không nên coi là lẽ đương nhiên.

Hiểu lầm: "Than là để làm nũng, càng chiều càng than." Hiểu đúng hơn: phần lớn câu than là cách người lớn tuổi nói ra một nỗi lo khó gọi tên — sợ thành gánh nặng, sợ bị bỏ quên. Nghe cho ra điều đó không phải là chiều hư.

Hiểu lầm: "Phải cãi lại cho bố mẹ thấy mình còn có ích." Hiểu đúng hơn: cãi lý ít khi làm người già đổi ý. Một việc có thật mà họ làm được và được cần tới thuyết phục hơn mọi lời nói.

Hiểu lầm: "Lo cho bố mẹ từ A tới Z là thương." Hiểu đúng hơn: làm thay hết mọi việc có thể khiến cha mẹ càng thấy mình vô dụng. Thương là để cha mẹ tự làm những gì còn làm được, và giúp phần thật sự cần.

Hiểu lầm: "Người già không cần gặp chuyên gia tâm lý." Hiểu đúng hơn: tuổi nào cũng có thể cần người có nghề nghe và giúp. Với người cao tuổi, đi khám bác sĩ trước để loại trừ nguyên nhân thể chất càng quan trọng.

Câu than, điều có thể đằng sau, và cách đáp

Không có cách đáp đúng cho mọi người. Cột giữa chỉ là khả năng thường gặp, con cái nên hỏi lại cha mẹ thay vì tự đoán.

Câu thanĐiều có thể đằng sauThử đáp
"Già rồi, vô dụng."Mất vai trò sau khi nghỉ hưu, không còn ai hỏi ý"Bố thấy dạo này mình ít việc làm quá à? Con đang cần bố chỉ cách ghép cây này."
"Sống chỉ làm khổ các con."Sợ thành gánh nặng tiền bạc, công chăm"Mẹ lo tụi con vất vả hả mẹ? Tụi con muốn có mẹ ở đây, việc chăm mẹ tụi con chia nhau được."
"Bạn bè đi hết rồi, còn mình ở lại."Cô đơn, mất người cùng thời"Bố nhớ chú Tư lắm phải không? Bố kể con nghe hồi hai chú đi làm chung đi."
"Đầu óc lẩm cẩm, cái gì cũng quên."Lo về trí nhớ, sợ phụ thuộc"Bố thấy quên nhiều hơn trước à? Tuần này con đưa bố đi khám cho yên tâm nhé."
Ví dụ đã điền: chú Bảy nói "già rồi vô dụng" mỗi bữa cơmTừ khi nghỉ hưu không còn ai hỏi ý chú việc gìCon trai nhờ chú chỉ cách sửa cái quạt, chú ngồi chỉ cả buổi

Câu đáp ở cột phải đều làm hai việc: gọi tên điều có thể đằng sau bằng một câu hỏi, rồi mở ra một việc cụ thể hoặc một lời kể. Không câu nào bảo cha mẹ "đừng nghĩ vậy".

Một tình huống đi trọn

Chú Bảy, về hưu được ba năm, sống cùng con trai. Mấy tháng nay bữa cơm nào chú cũng nói "già rồi vô dụng, sống thêm chỉ tốn cơm".

  • Ý nghĩ bật lên ở chú: "Ngày xưa mình lo cả nhà, giờ ngồi không, mình chẳng còn giá trị gì."
  • Bẫy suy nghĩ: chú đang đo giá trị bản thân chỉ bằng chuyện kiếm tiền, làm việc nặng, và lọc bỏ hết những gì mình vẫn đang làm cho con cháu.
  • Con trai không cãi: "Bố thấy buồn vì không còn đi làm hả bố?" Chú im một lúc rồi kể chuyện nhớ xưởng cũ.
  • Hỏi lại nhẹ: "Tuần rồi ai dạy thằng Bin đạp xe? Ai sửa cái vòi nước?" Chú cười: "Thì bố."
  • Cách nhìn cân bằng hơn: "Bố không làm được việc nặng như xưa, nhưng vẫn có những việc chỉ bố làm được trong nhà."
  • Việc nhỏ: chú nhận phụ trách đưa đón cháu chiều thứ Ba, thứ Năm và chăm mấy chậu cây trước nhà.

Chú Bảy vẫn có hôm than. Nhưng người con đã để ý thêm một điều: chú ăn ít hơn trước nhiều, nên tháng sau đưa chú đi khám tổng quát.

Trả lại vai trò nhỏ, đừng làm thay hết

Nhiều người con thương cha mẹ nên giành làm mọi việc: nấu, dọn, đi chợ, giữ cả tiền. Ý tốt, nhưng người già dễ nghe ra thông điệp "bố mẹ không còn làm được gì". Ý nghĩ "mình vô dụng" lúc đó lại có thêm bằng chứng.

Thử liệt kê cùng cha mẹ những việc họ còn làm được và thích làm: nấu một món sở trường vào cuối tuần, kể chuyện gia đình cho cháu, chăm cây, giữ sổ chi tiêu chợ, chỉ con cách làm một việc trong nhà, đi bộ cùng hàng xóm buổi sáng. Chọn một hai việc có người thật sự cần tới, không phải việc "giao cho có".

Hỏi ý kiến cha mẹ về những chuyện nhỏ trong nhà: sơn lại cổng màu gì, nên mua cái nồi nào. Được hỏi ý là được coi trọng, điều này nhiều khi giúp hơn mọi lời an ủi.

Đừng biến việc này thành bài kiểm tra: không giao việc rồi chê làm chậm, không so với hồi trẻ. Câu nói mẫu của con: "Có bố chỉ thì con làm nhanh hơn hẳn."

Những thay đổi nên đưa cha mẹ đi khám

Ở người cao tuổi, buồn bã, than vãn có thể đi kèm hoặc bị che bởi vấn đề sức khoẻ thể chất. Con cái không cần đoán là gì, chỉ cần để ý và đưa đi khám khi thấy: ăn kém, sụt cân rõ; ngủ đảo lộn; hay quên mới xuất hiện hoặc nặng lên nhanh; không muốn ra khỏi nhà, bỏ những việc trước đây vẫn làm; đi lại chậm hẳn, hay mệt; đau nhức kéo dài.

Khi đi khám, mang theo danh sách các thuốc cha mẹ đang dùng và kể cho bác sĩ những thay đổi đã ghi lại trong vài tuần, kể cả những câu than lặp lại. Bác sĩ sẽ xem xét tổng thể và giới thiệu tiếp nếu cần.

Ghi lại ngắn gọn như sau: "Từ tháng trước, bố ăn chỉ nửa bát cơm mỗi bữa, đêm thức dậy ba bốn lần, nói câu già rồi vô dụng gần như mỗi ngày, không ra quán nước với bạn nữa." Một dòng cụ thể như vậy giúp bác sĩ hơn nhiều so với "dạo này bố hơi yếu".

Giữ sức cho người con

Nghe cha mẹ than mỗi ngày, nhất là những câu như "sống chỉ làm khổ các con", rất dễ làm người con mệt, cáu, rồi lại tự trách vì đã cáu với cha mẹ già. Đó là phản ứng bình thường của người đang gánh nhiều, không phải bạn bất hiếu.

Chia việc với anh chị em, kể cả khi họ ở xa: người gọi điện hỏi thăm mỗi tối, người đưa đi khám, người lo phần tiền. Không ai phải gánh một mình. Có một người để bạn kể lại sau những buổi tối nặng nề cũng quan trọng như việc chăm cha mẹ.

Nếu chính bạn bắt đầu mất ngủ, hay nghĩ quẩn, thấy kiệt sức kéo dài vì chăm cha mẹ, hãy coi đó là lý do để tự tìm hỗ trợ cho mình, kể cả gặp chuyên gia tâm lý. Nếu muốn có người cùng nhìn lại cả chuyện chăm cha mẹ lẫn cảm giác của chính mình, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Khi nào cần chuyên gia, và khi nào phải ở bên ngay

Nếu câu than kéo dài nhiều tuần, cha mẹ buồn bã gần như cả ngày, ăn ngủ đảo lộn, bỏ hết những việc trước đây yêu thích, hoặc con cái đã kiên nhẫn nghe, trả lại vai trò mà không thấy đỡ, hãy đưa cha mẹ khám bác sĩ trước, rồi gặp chuyên gia tâm lý nếu bác sĩ khuyên. Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được cha mẹ có đang gặp vấn đề sức khoẻ tinh thần nào hay không.

Nếu cha mẹ nói những câu như "chết cho rảnh nợ", "sống làm gì nữa" với vẻ nghiêm túc, hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy coi đó là chuyện thật: ở cạnh cha mẹ, không để cha mẹ một mình, báo cho người thân tin cậy khác, đưa tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Hỏi thẳng một cách bình tĩnh "bố có đang nghĩ tới chuyện làm hại mình không?" thường không làm ý nghĩ đó mạnh thêm. Nhiều người cao tuổi ít khi nói thẳng nỗi lòng, nên một câu như vậy đáng được nghe kỹ.

Câu nói mẫu khi ngồi cạnh cha mẹ: "Bố nói vậy con lo lắm. Con muốn nghe bố, và con muốn mình cùng đi gặp bác sĩ."

Câu hỏi thường gặp

Cha mẹ già cứ than mãi một chuyện, con nghe hoài thấy bực thì có sao không?

Bực là phản ứng bình thường khi phải nghe lặp lại nhiều lần, không có nghĩa bạn bất hiếu. Bạn có thể tạm rời một lúc, chia việc với anh chị em, và có người để kể lại. Giữ sức cho mình giúp bạn ở bên cha mẹ lâu dài hơn.

Làm sao biết cha mẹ chỉ than cho có hay đang buồn thật?

Con cái không cần tự phân biệt. Nên để ý câu than có kéo dài nhiều tuần không, có kèm ăn kém, ngủ kém, bỏ việc yêu thích, ít ra khỏi nhà không. Nếu có, đưa cha mẹ đi khám để người có chuyên môn đánh giá.

Cha mẹ không chịu đi khám vì nghĩ "già rồi khám làm gì" thì sao?

Thử nói theo hướng con lo, không phải cha mẹ có bệnh: "Con muốn bố đi khám để con yên tâm." Rủ đi cùng một dịp khám định kỳ, nhờ người cha mẹ tin như anh chị hay bạn thân của cha mẹ nói thêm. Có dấu hiệu nguy hiểm thì không chờ.

Có nên giao việc cho cha mẹ già để họ thấy mình có ích?

Nên, nếu đó là việc vừa sức, cha mẹ thích và có người thật sự cần tới. Tránh giao cho có rồi chê chậm, hoặc so với hồi trẻ. Hỏi ý cha mẹ về chuyện trong nhà cũng là một cách trả lại vai trò rất nhẹ nhàng.

Cha mẹ nói "chết cho rảnh nợ" có nên coi là nói đùa không?

Đừng coi nhẹ. Hãy hỏi thẳng một cách bình tĩnh xem cha mẹ đang nghĩ gì. Nếu cha mẹ có ý nghĩ tự làm hại bản thân, ở cạnh, không để một mình, báo người thân khác và đưa tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138