TieuCuc.comTiêu Cực
Khi nào cần gặp chuyên gia và cách đỡ người thân

Bạn thân hay nói chán đời: đáp lại thế nào và khi nào cần báo người lớn

Bạn thân cứ nhắn "chán đời quá", "chẳng muốn làm gì": cách hỏi thêm mà không phán xét, đáp lại cho bạn thấy được nghe, và lúc nào phải báo người lớn ngay.

Two Vietnamese teenage friends sit on a campus bench under leafy trees in the afternoon, sharing earphones and talking quietly, seen from behind, dappled sunlight, gentle colors

Khi bạn thân cứ nói "chán đời quá", "sống chẳng để làm gì", đôi khi đó chỉ là cách xả mệt, đôi khi là dấu hiệu bạn ấy đang chìm sâu hơn bạn nghĩ. Cách đáp giúp được nhất là hỏi thêm cho rõ thay vì gạt đi, nghe mà không phán xét, rủ làm một việc nhỏ cùng nhau, và biết rõ lúc nào phải báo người lớn tin cậy ngay — kể cả khi bạn ấy dặn đừng nói với ai.

Bài này viết cho học sinh cấp ba và sinh viên đang ở cạnh một người bạn hay nói những câu như vậy. Bạn không cần là chuyên gia, không cần có câu trả lời. Bạn chỉ cần biết cách ở bên cho đúng, và biết đâu là phần việc của người lớn và người có nghề.

Câu "chán đời" có thể mang nhiều nghĩa

Cùng một câu "chán đời quá" nhưng sau lưng có thể là rất nhiều thứ. Có khi là mệt sau tuần thi, cãi nhau với bố mẹ, bị bạn bè bỏ rơi trong nhóm. Có khi là một vòng nghĩ tiêu cực đã kéo dài nhiều tuần: "mình chẳng làm được gì ra hồn", "chẳng ai cần mình". Và hiếm hơn nhưng quan trọng nhất, có khi là cách nói vòng của ý nghĩ không muốn sống.

Bạn không cần đoán đúng ngay từ đầu, cũng không nên tự kết luận bạn mình "bị gì". Việc của bạn là hỏi thêm để hiểu bạn ấy đang ở đâu. Một câu hỏi đơn giản thường mở ra nhiều hơn mười lời khuyên.

Điều đáng để ý là nhịp: bạn ấy nói câu này một lần sau một chuyện buồn, hay nói gần như mỗi ngày trong nhiều tuần? Có đi kèm thay đổi khác không — bỏ ăn, thức khuya, nghỉ học, không trả lời tin nhắn ai? Nhịp và những thay đổi đi kèm cho bạn biết khi nào chỉ cần ở bên, khi nào cần gọi người lớn vào.

Bạn nói gì, mình đáp gì

Không có câu đáp hoàn hảo. Bảng này giúp bạn thay vài câu phản xạ hay làm bạn mình khép lại.

Bạn nhắnCâu hay buột miệngThử đáp
"Chán đời quá.""Ai chẳng chán, thôi ngủ đi.""Chán vì chuyện gì vậy? Kể tao nghe với."
"Tao chẳng làm được gì ra hồn.""Mày nói vậy tao thấy phiền.""Hôm nay có chuyện gì làm mày thấy vậy?"
"Chẳng ai cần tao.""Đừng nói linh tinh.""Tao cần mày mà. Mà có ai làm mày thấy vậy không?"
"Chắc tao biến mất cho xong."Không trả lời vì không biết nói gì"Mày có đang nghĩ tới chuyện làm hại mình không? Tao muốn biết thật."
Ví dụ đã điền: Vy nhắn lúc khuya "sống chẳng để làm gì""Thôi đi bà, đi ngủ"Ngân gọi lại: "Tao đọc tin rồi. Có chuyện gì vậy? Mày có đang nghĩ tới chuyện làm đau mình không?"

Câu hỏi thẳng ở hai dòng cuối nghe đáng sợ, nhưng nhiều người làm nghề hỗ trợ tâm lý cho rằng hỏi thẳng thường không làm bạn mình nghĩ tới chuyện đó nhiều hơn. Nó cho bạn ấy biết có người dám nghe điều khó nhất.

Ba việc làm được ngay khi bạn mình nói chán đời

Không cần làm hết trong một lần. Mỗi việc nhỏ đều có ích.

  1. Hỏi thêm, rồi im lặng nghe. "Chán vì chuyện gì?" và để bạn ấy nói hết. Đừng chen vào bằng chuyện của mình hay lời khuyên. Nhắc lại một câu để bạn ấy biết mình đang nghe: "Tức là từ hôm nhóm bỏ mày lại, mày thấy chẳng ai cần mày."
  2. Hỏi nhẹ một câu để nhìn lại ý nghĩ. "Có ai nói vậy với mày chưa, hay mày đang đoán?" Chỉ một câu thôi, không biến thành bài giảng. Nếu bạn ấy chưa muốn nghĩ lại, cũng không sao.
  3. Rủ làm một việc nhỏ cùng. Đi ăn sáng, đi bộ quanh sân trường, ngồi học chung một buổi. Làm cùng nhau giúp bạn ấy thấy mình không một mình, và nhiều khi dễ nói chuyện hơn ngồi đối diện.

Bạn không cần làm bạn mình vui lên. Việc của bạn là để bạn ấy biết có người ở đây, và cửa luôn mở.

Một tình huống đi trọn

Ngân và Vy học cùng lớp mười một. Mấy tuần nay Vy hay nhắn "chán đời", bỏ ăn trưa, ít nói trong lớp.

  • Ý nghĩ bật lên ở Ngân: "Chắc nó chỉ than thôi, mình mà hỏi nhiều lại phiền nó. Mà mình đâu biết nói gì."
  • Nhận ra: Ngân đang đoán ý bạn và tự cho mình không đủ để giúp.
  • Hỏi lại: "Nếu là mình buồn như vậy, mình có muốn bạn thân hỏi không?" Ngân nghĩ là có.
  • Làm: giờ ra chơi, Ngân rủ Vy xuống căng tin rồi hỏi: "Dạo này mày hay nói chán đời, có chuyện gì vậy?" Vy kể chuyện bố mẹ cãi nhau, học không vào, thấy mình vô dụng.
  • Hỏi thẳng: "Mày có nghĩ tới chuyện làm hại mình không?" Vy nói không, chỉ thấy mệt.
  • Việc nhỏ và người lớn: hai đứa hẹn ăn trưa cùng mỗi ngày. Ngân gợi ý Vy kể với cô chủ nhiệm, và hỏi Vy có muốn Ngân đi cùng không.

Vy chưa vui ngay. Nhưng Vy có người ăn trưa cùng, có một người lớn biết chuyện, và biết rằng nếu ý nghĩ tệ hơn thì có chỗ để nói.

Khi tin nhắn đến lúc nửa đêm

Nhiều câu "chán đời" đến vào lúc khuya, qua tin nhắn, khi bạn đang buồn ngủ hoặc chính bạn cũng đang mệt. Đọc xong rồi để đó tới sáng là phản xạ rất dễ hiểu, nhưng với người đang chìm trong vòng nghĩ, vài tiếng im lặng có thể rất dài.

Nếu tin nhắn chỉ là than mệt, một câu ngắn là đủ: "Tao đọc rồi, mai mình nói kỹ nhé, giờ mày thấy sao?" Bạn ấy biết có người đã nghe.

Nếu tin nhắn có chữ như "biến mất", "không muốn sống", "tạm biệt", đừng nhắn lại cho có. Gọi điện. Hỏi bạn ấy đang ở đâu, có ai ở nhà không, có đang nghĩ tới chuyện làm hại mình không. Trong lúc giữ máy, nhắn hoặc gọi cho người lớn: bố mẹ bạn, bố mẹ bạn ấy. Nếu bạn ấy không bắt máy mà bạn đang lo, báo người lớn ngay, đừng chờ sáng.

Câu nói được khi bạn không biết nói gì: "Tao không biết nói gì cho hay, nhưng tao không cúp máy đâu."

Khi nào phải báo người lớn ngay, dù bạn mình dặn đừng

Bạn ấy nói tới chuyện không muốn sống, muốn biến mất, hay làm hại bản thân. Đây là lúc giữ bí mật không còn là giữ lời hứa, mà là để bạn mình một mình với nguy hiểm. Hãy báo ngay cho một người lớn tin cậy: bố mẹ bạn ấy, thầy cô, bố mẹ bạn.

Bạn ấy nói những câu như từ biệt, cho đi đồ quý một cách lạ. Không tự đoán, báo người lớn và ở cạnh bạn ấy nếu được.

Bạn thấy sợ, thấy không yên. Cảm giác lo của bạn là thông tin đáng tin. Không cần chắc chắn mới được báo.

Khi có nguy hiểm ngay. Ở cạnh bạn ấy, không để bạn ấy một mình, gọi người lớn tới, đưa tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Nếu bạn ấy dưới 16 tuổi, người lớn có thể gọi thêm Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Câu nói được với bạn mình. "Tao thương mày nên tao không giữ kín chuyện này được. Tao sẽ đi cùng mày tới gặp cô." Bạn ấy có thể giận lúc đó, nhưng an toàn của bạn ấy quan trọng hơn.

Những điều không phải việc của bạn

Bạn không phải người chữa cho bạn mình. Bạn là bạn, và chỉ riêng việc ở bên đã là rất nhiều. Nếu cứ nghĩ "bạn ấy buồn là tại mình chưa làm đủ", bạn sẽ kiệt sức nhanh mà không giúp được thêm.

Bạn không cần thức trắng mỗi đêm để trả lời tin nhắn. Nếu không có dấu hiệu nguy hiểm, bạn được phép nói "tao buồn ngủ rồi, mai mình nói tiếp nhé". Nếu có dấu hiệu nguy hiểm, việc của bạn là gọi người lớn, không phải một mình thức canh.

Bạn không nên tự tìm cách "chẩn đoán" bạn mình qua mạng rồi nói "mày bị trầm cảm rồi". Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được, và nghe một cái nhãn từ bạn bè có thể làm bạn ấy sợ hoặc khép lại.

Và bạn cũng cần có người để kể. Nghe bạn mình than lâu ngày, bạn có thể buồn theo, lo theo. Kể với bố mẹ, thầy cô hay một người lớn bạn tin không phải là phản bội bạn mình, mà là giữ cho bạn còn sức ở bên.

Khi nào bạn mình cần chuyên gia

Nếu câu "chán đời" lặp lại nhiều tuần, đi kèm bỏ ăn, mất ngủ hoặc ngủ li bì, nghỉ học, thu mình khỏi mọi người, bỏ những thứ trước đây rất thích, thì bạn ấy nên được gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Bạn không cần thuyết phục bạn ấy một mình; hãy kể với một người lớn tin cậy để người lớn cùng lo việc này.

Nếu chính bạn cũng thấy mình hay nghĩ tiêu cực theo, mất ngủ vì lo cho bạn, hay buồn kéo dài, hãy kể với người lớn và tìm hỗ trợ cho chính mình nữa. Với sinh viên đã đi học xa nhà, có thể hỏi phòng hỗ trợ sinh viên của trường hoặc gặp chuyên gia tâm lý cho chính mình.

Nhắc lại cho rõ: nếu bạn mình, hoặc chính bạn, có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người lớn tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình lúc đó.

Câu hỏi thường gặp

Bạn thân dặn đừng kể với ai chuyện bạn ấy muốn biến mất, mình có nên giữ lời không?

Không nên giữ kín khi có nguy hiểm tới tính mạng. Hãy nói với bạn ấy rằng vì thương nên bạn cần nhờ người lớn giúp, và báo ngay cho một người lớn tin cậy. Bạn ấy có thể giận lúc đầu, nhưng an toàn quan trọng hơn lời hứa.

Bạn mình chỉ hay than chán đời cho vui thì có cần lo không?

Một vài lần than sau chuyện mệt là thường gặp. Điều nên để ý là nó có lặp lại gần như mỗi ngày trong nhiều tuần, kèm bỏ ăn, mất ngủ, nghỉ học, thu mình không. Nếu có, hãy hỏi thêm và kể với một người lớn tin cậy.

Hỏi bạn có muốn làm hại mình không, lỡ bạn ấy giận thì sao?

Bạn ấy có thể bất ngờ, nhưng thường người được hỏi thẳng lại thấy nhẹ vì có người dám nghe. Hỏi bằng giọng bình tĩnh, nói rõ là vì lo cho bạn ấy. Nếu câu trả lời là có, ở cạnh bạn ấy và báo người lớn ngay.

Mình nghe bạn than nhiều quá nên cũng thấy buồn theo thì làm sao?

Đó là điều thường gặp khi ở cạnh người đang buồn lâu ngày. Bạn được phép nghỉ, được nói mai nói tiếp, và nên kể với một người lớn bạn tin. Nếu nỗi buồn của bạn kéo dài, hãy tìm hỗ trợ cho chính mình.

Mình nên kể với ai khi lo cho bạn thân?

Một người lớn mà bạn tin: bố mẹ bạn, bố mẹ bạn ấy, thầy cô chủ nhiệm, hoặc người làm công tác hỗ trợ học sinh ở trường. Khi có nguy hiểm ngay, ở cạnh bạn ấy, gọi người lớn tới, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138