Câu trả lời ngắn: cách nào bạn thật sự dùng được thì cách đó tốt. Giấy giúp đi chậm và nghĩ kỹ hơn, hợp với bản đầy đủ nhiều cột; điện thoại thì luôn ở trong túi, hợp với bản ba dòng ghi vội. Còn về tần suất, nhật ký suy nghĩ không cần ghi mỗi ngày — ghi khi có một ý nghĩ cứ bám lấy mình, cộng thêm một buổi đọc lại hai tuần một lần, là đủ cho phần lớn người.
Nhiều người bỏ nhật ký sau một tuần không phải vì nó vô ích, mà vì chọn cách ghi không hợp nếp sống của mình. Dưới đây là so sánh hai cách, cách giữ riêng tư, lịch ghi gợi ý cho bốn kiểu người khác nhau, một ví dụ thử cả hai cách, và cách biết lựa chọn của mình đang hợp.
Giấy và điện thoại: mỗi bên được gì, mất gì
Không có lựa chọn đúng cho tất cả. Đọc bảng này rồi đánh dấu những dòng quan trọng với bạn.
| Điều cần cân nhắc | Sổ giấy | Ghi chú điện thoại |
|---|---|---|
| Tốc độ | Chậm hơn, buộc mình nghĩ trước khi viết — thường là điều tốt khi hỏi lại ý nghĩ | Nhanh, ghi được ngay khi ý nghĩ vừa bật lên |
| Mang theo | Phải nhớ mang, dễ để quên ở nhà | Luôn có sẵn |
| Kẻ bảng nhiều cột | Dễ, nhìn được cả dòng một lúc | Màn hình nhỏ, bảng nhiều cột khó nhìn; nên ghi dọc từng mục |
| Đọc lại và đánh dấu | Lật trang, gạch, khoanh, dùng bút màu thoải mái | Tìm theo chữ nhanh, nhưng khó nhìn tổng thể nhiều dòng cùng lúc |
| Riêng tư | Người nhà có thể cầm lên đọc nếu để lung tung | Có khoá máy, nhưng ghi chú có thể tự đồng bộ sang thiết bị khác |
| Dễ bị cuốn đi | Ít; viết xong gấp lại | Dễ: mở máy ghi xong lại lướt sang tin tức, mạng xã hội |
| Mang khi gặp chuyên gia | Đưa thẳng vài trang | Cần chép lại hoặc in ra phần muốn chia sẻ |
Nhiều người chọn cách kết hợp: ghi vội trên điện thoại trong ngày, rồi chép những dòng còn bám sang sổ giấy vào buổi tối hoặc cuối tuần để làm bản đầy đủ. Bước chép lại cũng là một lần đọc lại tự nhiên, thường đã thấy ý nghĩ nhẹ đi so với lúc ghi.
Giữ riêng tư cho những trang viết thật
Nhật ký chỉ có ích khi bạn viết thật. Nếu lo có người đọc, bạn sẽ tự sửa câu cho đẹp, bỏ qua ý nghĩ xấu hổ nhất — mà đó thường lại là ý nghĩ cần hỏi lại nhất. Vì vậy giữ riêng tư không phải chuyện phụ.
Với sổ giấy: chọn một cuốn sổ bình thường, không ghi tiêu đề gây chú ý ở bìa, cất cùng chỗ với giấy tờ riêng. Nếu sống chung nhiều người, nói trước một câu nhẹ nhàng cũng được: “Cuốn này là ghi chép riêng của mình, mọi người đừng đọc nhé.”
Với điện thoại: đặt khoá máy, tắt hiện nội dung ghi chú trên màn hình khoá, kiểm xem ghi chú có tự đồng bộ sang máy tính chung trong nhà hay máy tính ở chỗ làm không.
Không đăng lên mạng. Viết cho riêng mình khác với viết cho người khác đọc. Bài đăng sẽ có người bình luận, và lúc đó bạn bắt đầu viết cho họ. Muốn chia sẻ thì chọn một người tin cậy và kể trực tiếp.
Nếu lỡ có người đọc được. Đó là chuyện khó chịu thật. Nói rõ cảm giác của mình, nhắc lại đó là ghi chép riêng. Nếu người đọc lo lắng vì những gì thấy trong đó, đó cũng có thể là một cơ hội để nói chuyện thật với nhau.
Mỗi ngày hay chỉ khi có chuyện
Nhật ký suy nghĩ khác nhật ký đời sống. Nó dùng khi có một ý nghĩ làm cảm xúc thay đổi rõ và cứ bám lấy mình. Ngày nào không có chuyện như vậy thì không cần ghi, và đó không phải ngày “bỏ bài”. Ép mình ghi mỗi ngày dễ biến thành cuộc săn tìm điều tiêu cực để có cái mà viết, đúng ngược lại với điều mình cần.
Tuy vậy, trong hai ba tuần đầu, nhiều người thấy có ích khi đặt một lời nhắc nhẹ vào buổi tối, chỉ để tự hỏi: “Hôm nay có lúc nào cảm xúc đổi rõ không?”. Có thì ghi, không thì thôi. Lời nhắc này giúp tập thói quen để ý, sau một thời gian bạn sẽ tự nhận ra mà không cần nhắc.
Bên cạnh đó, giữ một nhịp cố định cho việc đọc lại: hai tuần một lần, chừng ba mươi phút. Ghi thì theo chuyện, đọc lại thì theo lịch. Hai nhịp này đi cùng nhau là đủ.
Một mốc để tự xem: nếu thấy mình ghi tới năm sáu dòng mỗi ngày trong nhiều ngày liền, có thể nhật ký đang thành một cách nghĩ thêm, hoặc chuyện bạn đang mang nặng hơn mức tự xoay xở. Cả hai trường hợp đều đáng dừng lại xem xét.
Lịch ghi gợi ý cho bốn kiểu người
Dưới đây là lịch ghi đã được điền sẵn cho bốn kiểu người hay gặp. Chọn dòng gần với bạn nhất rồi sửa cho hợp.
| Kiểu người | Ghi lúc nào | Dùng bản nào, ở đâu | Đọc lại |
|---|---|---|---|
| Sinh viên, lịch học thay đổi | Ngay giữa hai tiết, hoặc trên xe buýt về nhà | Ba dòng trên điện thoại; tối Chủ nhật chép dòng nặng sang sổ | Hai tuần một lần, sáng thứ Bảy |
| Người đi làm giờ hành chính | Giờ nghỉ trưa hoặc ngay khi về tới nhà, trước bữa tối | Ba dòng trong ngày; bản đầy đủ trên giấy một hai lần mỗi tuần | Chiều Chủ nhật cách tuần |
| Cha mẹ có con nhỏ | Lúc con ngủ trưa hoặc sau khi con đã ngủ, trước chín giờ tối | Ghi chú điện thoại, ghi dọc từng mục cho nhanh | Một buổi sáng cuối tuần khi có người trông con |
| Người về hưu, nhiều thời gian | Buổi sáng sau khi đi bộ, không ghi sát giờ ngủ | Sổ giấy, bản đầy đủ | Mỗi tuần một lần, có thể cùng người thân uống trà |
Điểm chung của cả bốn: không ghi sát giờ đi ngủ, vì lúc đó đầu óc dễ trượt sang nghĩ quẩn. Nếu ý nghĩ ập tới khi đã nằm, chỉ chép một dòng rồi để sáng xem tiếp.
Ví dụ: Tâm thử cả hai cách trong một tháng
Tâm, sinh viên năm ba, hay có ý nghĩ “mình tụt lại so với cả lớp” mỗi lần thấy bạn bè có việc làm thêm tốt. Tâm thử hai tuần ghi bằng điện thoại, hai tuần bằng sổ giấy. Ghi chú của Tâm sau một tháng:
- Hai tuần điện thoại: ghi được chín dòng, đa số ngay lúc ý nghĩ bật lên. Nhanh, nhưng ba lần ghi xong lại lướt mạng xã hội và gặp đúng thứ làm mình nghĩ tiếp.
- Hai tuần sổ giấy: ghi được năm dòng, toàn vào buổi tối. Ít hơn, nhưng dòng nào cũng đủ cột, câu cân bằng viết ra tin được hơn.
- Nhận ra: điện thoại hợp để bắt ý nghĩ, giấy hợp để làm việc với nó. Cái làm hỏng không phải điện thoại mà là việc mở máy rồi trôi sang chỗ khác.
- Cách Tâm chọn: giữ ghi chú ba dòng trên điện thoại, đặt nó ở màn hình đầu, ghi xong khoá máy ngay. Tối thứ Tư và Chủ nhật chép dòng còn bám sang sổ.
- Câu cân bằng Tâm hay dùng nhất: “Mình đang so phần nổi của người khác với toàn bộ phần chìm của mình. Mình có tiến độ riêng, và tuần này mình đã nộp một hồ sơ.”
Tâm vẫn có lúc chạnh lòng khi thấy bạn bè khoe việc mới. Nhưng ý nghĩ “tụt lại” không còn kéo dài cả buổi tối như trước, và Tâm biết nó hay đến vào lúc nào để chuẩn bị.
Dấu hiệu cách ghi của mình đang hợp
Sau ba bốn tuần, tự quan sát những điều dưới đây. Đánh dấu có, không hoặc thỉnh thoảng, không cộng điểm, chỉ để biết nên chỉnh chỗ nào.
- Khi có ý nghĩ bám, mình ghi được mà không thấy phiền hay ngại lấy sổ, lấy máy.
- Mình ghi thật, không tự sửa câu vì sợ người khác đọc.
- Ghi xong mình quay lại việc đang làm, không trôi sang lướt mạng hay nghĩ tiếp.
- Có ít nhất một buổi đọc lại trong mỗi hai tuần.
- Mình không ghi sát giờ ngủ, hoặc nếu có thì chỉ một dòng ngắn.
Dòng nào thường là “không” thì đổi đúng chỗ đó: đổi chỗ cất sổ, đổi giờ ghi, đổi từ điện thoại sang giấy hay ngược lại. Một thay đổi mỗi lần, thử hai tuần rồi xem tiếp.
Câu nói mẫu với chính mình khi thấy cách ghi chưa hợp: “Mình chưa tìm ra cách ghi vừa với nếp sống của mình, chứ không phải mình không làm được. Đổi một chỗ rồi thử lại.” Nhiều người phải đổi hai ba lần mới tìm được nhịp riêng, và chuyện đó hoàn toàn bình thường.
Khi chọn cách nào cũng không giúp
Chọn giấy hay điện thoại chỉ là chuyện công cụ. Nếu đã đổi qua lại, chỉnh giờ ghi, giữ riêng tư cẩn thận mà những ý nghĩ nặng vẫn kéo dài nhiều tuần, làm bạn mất ngủ, chán ăn, khó tập trung học hay làm, ngại gặp người khác, thì vấn đề không nằm ở cách ghi. Đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được đánh giá; nhật ký là kỹ năng tự chăm sóc ở mức nhẹ, không thay cho chẩn đoán hay trị liệu. Nếu lo nghĩ đi cùng tim đập nhanh, khó thở hay đau trong người, hãy đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất.
Nếu những dòng bạn ghi, dù trên giấy hay trên máy, có ý nghĩ tự làm hại bản thân, đừng để chúng chỉ nằm trong ghi chú. Hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình lúc đó.
Nếu muốn có người cùng nhìn lại những gì bạn đã ghi, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Ghi nhật ký suy nghĩ bằng giọng nói được không?
Được, nếu bạn thấy nói dễ hơn viết. Chỉ là nói thường trôi tuột và khó tách cột, nên sau đó nên chép lại tình huống, ý nghĩ, câu cân bằng và việc nhỏ ra chữ. Bước chép lại cũng chính là bước nhìn lại ý nghĩ.
Nên dùng sổ đẹp hay sổ thường để ghi?
Sổ thường thường dễ dùng hơn. Sổ quá đẹp khiến nhiều người ngại viết những câu lộn xộn, xấu hổ, mà nhật ký suy nghĩ cần chính những câu đó. Chọn cuốn đủ rộng để kẻ cột và đủ nhỏ để cất riêng.
Nếu quên ghi vài ngày thì có sao không?
Không sao. Nhật ký suy nghĩ không cần liên tục. Nếu nhớ lại được một tình huống đáng ghi trong mấy ngày qua thì ghi lại; không nhớ thì bắt đầu lại từ lần tới. Quên vài ngày không làm mất tác dụng của những dòng đã ghi.
Có nên ghi nhật ký suy nghĩ trên máy tính ở chỗ làm không?
Không nên, vì máy ở chỗ làm có thể được người khác truy cập hoặc quản lý. Giữ nhật ký ở thiết bị riêng có khoá, hoặc trên giấy cất ở chỗ riêng.
Ghi vào lúc nào trong ngày là tốt nhất?
Ghi dòng ngắn càng gần lúc ý nghĩ bật lên càng tốt, ghi bản đầy đủ khi cảm xúc đã dịu, thường là cuối buổi chiều hoặc đầu buổi tối. Tránh ghi sát giờ ngủ vì dễ kéo theo nghĩ quẩn.
Một người ghi cả hai cách giấy và điện thoại có bị rối không?
Không, nếu phân vai rõ: điện thoại để bắt ý nghĩ trong ngày, giấy để làm bản đầy đủ và đọc lại. Điều quan trọng là có một chỗ chính để đọc lại hai tuần một lần, tránh ghi rải rác mà không bao giờ gom về.