TieuCuc.comTiêu Cực
Suy nghĩ tiêu cực khi đi làm và đi học

Xin nghỉ phép mà thấy có lỗi với đồng nghiệp: hỏi lại câu “phải” trong đầu

Ốm cũng ngại xin nghỉ, nghỉ rồi vẫn áy náy cả ngày? Bảng câu “phải” kèm câu viết lại, cách bàn giao gọn để yên tâm nghỉ và dấu hiệu nên đi khám, nên gặp chuyên gia.

A Vietnamese woman in her thirties pouring tea at a wooden dining table in a sunlit home kitchen, seen from behind, gentle morning light, relaxed peaceful mood

Xin nghỉ phép mà thấy có lỗi với đồng nghiệp thường là vì trong đầu đang có một câu “phải” rất cứng: “Mình phải luôn có mặt”, “Nghỉ là bỏ mặc mọi người”, “Người có trách nhiệm thì không nghỉ lúc bận”. Câu đó biến một quyền bình thường của người đi làm thành một lỗi cần xin tha. Cách gỡ là bắt câu “phải” ấy ra giấy, hỏi lại xem nó có công bằng không, rồi dồn sự áy náy vào một việc có ích: bàn giao gọn trước khi nghỉ.

Cảm giác áy náy khi nghỉ không phải là xấu, nó cho thấy bạn quan tâm đến người làm cùng. Chỉ khi nó khiến bạn đi làm trong lúc ốm, nghỉ rồi vẫn trả lời tin nhắn cả ngày, hay cứ trì hoãn nghỉ đến lúc kiệt sức, thì đó là lúc nên nhìn lại những ý nghĩ đứng sau nó.

Những ý nghĩ bật lên khi định xin nghỉ

Đọc danh sách dưới đây và để ý câu nào nghe giống giọng trong đầu bạn. Không cần đếm, chỉ để nhận ra:

  • “Mọi người đang bận, mình nghỉ lúc này là ích kỷ.”
  • “Sếp sẽ nghĩ mình không nhiệt tình.”
  • “Có ốm mấy cũng phải cố, người khác vẫn đi làm được.”
  • “Mình nghỉ thì việc sẽ đổ bể hết.”
  • “Nghỉ rồi thì phải trả lời tin nhắn ngay, không thì mang tiếng.”
  • “Lần trước mình đã nghỉ rồi, giờ nghỉ nữa thì quá đáng.”

Mỗi câu chứa một hoặc hai kiểu bẫy suy nghĩ. Câu “phải” đặt ra luật cứng không có ngoại lệ. Đọc ý nghĩ đoán trước sếp sẽ nghĩ gì. Phóng đại vai trò của mình: “việc sẽ đổ bể hết”. Cá nhân hoá: nhận hết trách nhiệm cho chuyện cả nhóm bận rộn, trong khi việc phân công là của nhiều người.

Nhận ra những câu này không có nghĩa là bạn phải gạt bỏ sự quan tâm đến đồng nghiệp. Nó chỉ giúp bạn thấy rằng sự quan tâm ấy đang được đo bằng một cây thước quá khắt khe.

Vì sao áy náy bám dai, kể cả khi đã được duyệt nghỉ

Nhiều người đã được sếp đồng ý, đã bàn giao xong, mà vẫn áy náy suốt ngày nghỉ. Lý do là cảm giác có lỗi không phản ứng với sự cho phép từ bên ngoài, mà với luật ngầm bên trong. Chừng nào câu “người tốt thì không nghỉ lúc bận” còn nguyên, thì sếp có đồng ý bao nhiêu lần, đầu óc vẫn thấy mình đang vi phạm.

Luật ngầm đó thường có lịch sử của nó: lớn lên trong gia đình đề cao sự chịu khó, từng làm ở chỗ mà nghỉ phép bị nhìn không thiện cảm, hoặc từng thấy đồng nghiệp bị nói ra nói vào khi nghỉ. Hiểu được nguồn gốc giúp bạn bớt tự trách “sao mình cứ áy náy vô lý thế”. Nó không vô lý, chỉ là nó được học từ một hoàn cảnh có thể không còn đúng với hiện tại.

Thêm một vòng nữa: áy náy khiến bạn kiểm tin nhắn công việc trong ngày nghỉ. Mỗi lần mở ra thấy nhóm vẫn chạy bình thường, đáng lẽ là bằng chứng rằng mình nghỉ cũng không sao, thì đầu óc lại kết luận “may mà mình kiểm, không thì lỡ việc”. Kiểm tra liên tục vì vậy được tưởng là thứ giữ mọi thứ an toàn, và vòng lặp tiếp diễn.

Câu “phải” trong đầu, câu hỏi gỡ và câu viết lại

Kẻ bảng này khi đang phân vân có nên xin nghỉ, hoặc khi đang nghỉ mà thấy áy náy. Ba dòng đầu là ví dụ điền sẵn:

Câu “phải” trong đầuCâu hỏi gỡCâu viết lại công bằng hơn
“Ốm mấy cũng phải đi làm.”Nếu đồng nghiệp sốt ba mươi chín độ, mình có muốn họ đến ngồi cạnh mình không?“Nghỉ khi ốm là để mau hồi phục và không lây cho người khác.”
“Nghỉ lúc bận là ích kỷ.”Có lúc nào nhóm hoàn toàn không bận không? Lần trước người khác nghỉ lúc bận, mình có nghĩ họ ích kỷ không?“Mình đã bàn giao và báo sớm; nghỉ có chuẩn bị không phải là bỏ mặc.”
“Không trả lời tin nhắn ngay là vô trách nhiệm.”Việc gì thật sự cần mình trong hôm nay? Đã có ai được giao thay chưa?“Mình sẽ xem tin một lần lúc năm giờ chiều cho việc gấp; phần còn lại có người lo.”
(câu của bạn)

Câu viết lại không phải câu bào chữa. Nó vẫn giữ sự quan tâm đến công việc, chỉ bỏ đi phần tuyệt đối “luôn luôn”, “không bao giờ”. Nếu câu viết lại nghe chưa thuyết phục với bạn, thử hỏi: “Mình sẽ nói gì với một người bạn đang áy náy y hệt?” Thường thì câu đó tử tế và hợp lý hơn câu ta tự nói với mình.

Một ví dụ đi trọn: hai ngày con ốm

Chị Hoa là mẹ hai con, làm kế toán ở một công ty nhỏ. Cuối tháng, đúng lúc chốt sổ, đứa nhỏ bị sốt và chị phải xin nghỉ hai ngày.

  • Ý nghĩ bật lên: “Đúng lúc cả phòng cần mình nhất. Mọi người sẽ phải làm thay, chắc ai cũng khó chịu. Sếp sẽ nghĩ có con nhỏ là hay nghỉ.” Cảm giác áy náy, lo, khoảng 8 trên 10 (chỉ để tự so).
  • Nhận ra bẫy: đọc ý nghĩ đồng nghiệp và sếp, cá nhân hoá chuyện cả phòng bận, câu “phải luôn có mặt lúc cuối tháng”.
  • Câu hỏi lại: “Năm ngoái anh Tuấn nghỉ khi bố mổ, mình có khó chịu với anh ấy không? Phần việc nào thật sự chỉ mình làm được, phần nào người khác làm được nếu có hướng dẫn?”
  • Cách nhìn cân bằng: “Con ốm là việc không chọn được. Mình có thể làm phần việc có ích nhất cho phòng: bàn giao rõ ràng. Có thể vài người hơi vất vả thêm hai ngày, và mình sẽ đỡ lại khi có dịp.”
  • Việc nhỏ: chị viết một tin bàn giao gồm ba việc đang dở, tệp nằm ở đâu, việc nào chờ được đến thứ Hai; hẹn xem tin nhắn một lần lúc bốn giờ chiều. Rồi chị tắt thông báo, ở với con.

Áy náy không biến mất hẳn, nhưng nó có việc để làm. Đó thường là cách tốt nhất để đối xử với cảm giác có lỗi: chuyển nó thành một hành động có ích, rồi cho phép nó nghỉ.

Bàn giao gọn để áy náy có chỗ dừng

Một bản bàn giao rõ ràng vừa giúp đồng nghiệp, vừa cho đầu óc bạn một lý do chính đáng để thôi lo. Dùng khung năm dòng sau, gửi trước khi nghỉ:

  1. Ngày nghỉ và ngày quay lại. Ghi rõ để không ai phải đoán.
  2. Việc đang dở và mức độ gấp: việc nào cần xử lý trong lúc bạn nghỉ, việc nào chờ được.
  3. Người làm thay hoặc người nắm thông tin cho từng việc gấp, đã được hỏi trước.
  4. Tài liệu và tệp nằm ở đâu, kèm một dòng giải thích nếu cần.
  5. Cách liên lạc khi thật sự khẩn, và một khung giờ bạn sẽ xem tin, ví dụ một lần vào cuối buổi chiều.

Sau khi gửi, viết cho mình một câu đóng lại: “Mình đã bàn giao xong. Phần còn lại là việc của người được giao.” Khi ý nghĩ “liệu có ổn không” quay lại trong ngày nghỉ, nhắc lại câu đó, và chỉ xem tin vào đúng khung giờ đã hẹn. Nếu lỡ mở máy ngoài giờ, đừng tự trách thêm; đặt máy xuống và quay lại việc đang làm.

Làm sao biết mình đang nghỉ được thật

Mục tiêu không phải là nghỉ mà không còn chút áy náy nào; với nhiều người có trách nhiệm, chút áy náy ấy sẽ còn ghé qua. Mục tiêu là áy náy không quyết định thay bạn. Vài dấu hiệu cho thấy bạn đang tiến: lần này bạn xin nghỉ khi ốm thay vì cố đến chỗ làm; bạn gửi bàn giao xong và chỉ xem tin đúng giờ đã hẹn; trong ngày nghỉ, có những khoảng một, hai tiếng bạn quên hẳn công việc.

Có thể ghi một dòng vào cuối mỗi ngày nghỉ: mức áy náy từ 0 đến 10 (chỉ để tự so, không phải điểm đánh giá), số lần mở tin nhắn công việc, và một việc bạn đã làm cho mình hoặc cho gia đình. So vài lần nghỉ với nhau, bạn sẽ thấy rõ hơn câu “phải” trong đầu đang lỏng dần hay vẫn nguyên.

Một dấu hiệu nữa đáng để ý là khi quay lại chỗ làm. Nếu nhóm vẫn chạy được, việc gấp đã có người xử lý, thì đó là bằng chứng thật cho thấy bạn nghỉ không làm đổ bể gì. Ghi bằng chứng đó vào sổ, ngay cạnh câu “mình nghỉ thì việc đổ bể hết” bạn đã viết trước khi nghỉ. Hai dòng đặt cạnh nhau là cách hỏi lại ý nghĩ rõ ràng nhất.

Khi không dám nghỉ đã trở thành một vấn đề

Áy náy thỉnh thoảng là bình thường. Nên dừng lại xem xét nghiêm túc hơn khi bạn liên tục đi làm trong lúc ốm, bỏ qua những buổi khám đã hẹn vì không dám xin nghỉ, hoặc đã nhiều tháng không có một ngày nghỉ thật sự mà luôn thấy mệt, cáu, khó tập trung. Với triệu chứng cơ thể kéo dài như đau đầu, đau ngực, khó thở, tim đập nhanh, hãy đi khám, đừng hoãn lại vì công việc.

Hãy cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý nếu cảm giác có lỗi khi nghỉ kéo dài nhiều tuần, làm bạn mất ngủ hay ăn uống thất thường, hoặc nếu bạn đã thử hỏi lại những câu “phải” một thời gian mà vẫn không thể cho phép mình nghỉ ngơi. Bài viết này chỉ là kỹ năng tự chăm sóc ở mức nhẹ, không thay cho sự đánh giá của chuyên gia. Nếu muốn có người cùng nhìn lại những câu “phải” bạn đã ghi, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Và nếu áy náy đến từ một môi trường thật sự gây áp lực — bị trừ lương trái quy định, bị nói nặng mỗi lần xin nghỉ hợp lệ — thì đó không chỉ là chuyện ý nghĩ của bạn. Ghi lại sự việc và tìm hiểu quyền lợi của mình qua bộ phận nhân sự hoặc người có hiểu biết mà bạn tin.

Câu hỏi thường gặp

Ốm nhẹ thì có nên xin nghỉ không?

Tuỳ công việc và mức ốm, nhưng nếu bạn sốt, dễ lây cho người khác, hoặc mệt đến mức làm việc kém và dễ sai, thì nghỉ thường là lựa chọn có trách nhiệm hơn. Cố đi làm khi ốm hay kéo dài thời gian hồi phục và ảnh hưởng cả nhóm.

Nghỉ phép rồi có nên trả lời tin nhắn công việc không?

Nên thoả thuận trước: việc gì khẩn thì liên lạc thế nào, và bạn sẽ xem tin vào khung giờ nào. Ngoài khung đó, để người được bàn giao xử lý. Trả lời liên tục làm ngày nghỉ mất tác dụng, và khiến mọi người quen rằng bạn không bao giờ thật sự nghỉ.

Làm sao xin nghỉ lúc công ty đang bận mà không thấy ngại?

Báo càng sớm càng tốt, kèm phương án bàn giao cụ thể. Một lời xin nghỉ có chuẩn bị cho thấy bạn quan tâm đến công việc. Cảm giác ngại có thể vẫn còn, nhưng bạn đã làm phần của mình; phần sắp xếp chung là việc của cả nhóm và người quản lý.

Đồng nghiệp phải làm thay mình thì có nên đền bù gì không?

Một lời cảm ơn rõ ràng khi quay lại và sẵn lòng đỡ việc khi họ cần nghỉ là đủ. Không cần quà cáp hay làm thêm gấp đôi để chuộc lỗi. Làm thay nhau khi có người nghỉ là chuyện bình thường trong một nhóm làm việc.

Vì sao mình luôn áy náy dù sếp đã đồng ý cho nghỉ?

Vì cảm giác có lỗi thường phản ứng với luật ngầm trong đầu như “người tốt không nghỉ lúc bận”, chứ không phải với sự cho phép bên ngoài. Viết luật ngầm đó ra và hỏi lại xem nó có công bằng không là cách gỡ trực tiếp hơn là chờ thêm lời đồng ý.

Nghỉ để chăm sóc sức khoẻ tinh thần có phải là lý do chính đáng không?

Có. Mệt mỏi về tinh thần ảnh hưởng đến khả năng làm việc không kém ốm thể chất. Bạn không nhất thiết phải kể chi tiết lý do với mọi người. Nếu bạn thường xuyên cần nghỉ vì kiệt sức, đó là tín hiệu nên nói chuyện với chuyên gia và nhìn lại khối lượng công việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138