TieuCuc.comTiêu Cực
Nhật ký suy nghĩ từng bước

Mang nhật ký suy nghĩ khi gặp chuyên gia tâm lý: chọn trang nào và kể ra sao

Nhật ký suy nghĩ giúp chuyên gia hiểu nhanh điều bạn đang trải qua. Cách làm bản tóm tắt một trang, chọn trang mang theo, câu mở lời khi khó nói và điều không cần lo.

A Vietnamese woman and a counselor in casual clothes sitting in armchairs in a bright room with green plants, a closed notebook on her lap, seen from behind, soft daylight

Mang nhật ký suy nghĩ khi gặp chuyên gia tâm lý giúp bạn khỏi phải nhớ lại mọi thứ trong lúc đang hồi hộp, và giúp chuyên gia thấy cụ thể những ý nghĩ nào hay bật lên, trong tình huống nào, bạn đã thử gì và điều gì giúp được. Bạn không cần mang cả cuốn: một bản tóm tắt một trang và ba bốn trang tiêu biểu là đủ để bắt đầu câu chuyện.

Bài này không bàn chuyện tìm chuyên gia ở đâu. Nó chỉ nói về phần bạn tự chuẩn bị từ những gì đã ghi: làm bản tóm tắt thế nào, chọn trang nào, mở lời ra sao khi khó nói, những lo ngại thường gặp, và những tình huống không nên đợi tới hẹn mới tìm người giúp.

Vì sao nhật ký có ích khi gặp chuyên gia

Khi ngồi trước một người mới, nhiều người thấy đầu óc trống trơn, hoặc chỉ kể được chuyện vừa xảy ra hôm qua mà quên mất cả mấy tuần trước đó. Có người lại kể rất dài mà chưa chạm tới điều thật sự làm mình khổ. Những trang nhật ký giữ lại những gì bạn đã trải qua lúc nó còn mới, bằng chính lời của bạn.

Với chuyên gia, nhật ký cho thấy không chỉ nội dung mà cả cách bạn nghĩ: ý nghĩ nào hay quay lại, bạn hay rơi vào kiểu bẫy nào, cột bằng chứng của bạn thường lệch về phía nào, việc nhỏ nào có tác dụng. Những điều đó vốn phải mất nhiều lần trò chuyện mới thấy hết.

Với bạn, mang nhật ký theo còn là một cách tự nhắc rằng mình đã cố gắng. Bạn không đến tay trắng. Bạn đến với những gì đã thử, và đang muốn có thêm một người cùng nhìn. Điều đó cũng giúp cuộc trò chuyện đi thẳng vào việc hơn.

Bản tóm tắt một trang

Trước buổi gặp vài ngày, khi đầu óc tương đối yên, viết ra một trang gồm các mục dưới đây. Cột cuối là ví dụ đã điền của một người ghi nhật ký được năm tuần.

MụcGhi gìVí dụ đã điền
Điều mình muốn được giúpMột hai câu, bằng lời thường“Mình hay nghĩ là mọi người thấy mình kém, nhất là ở chỗ làm, và nó làm mình mệt cả tuần.”
Từ khi nàoMốc thời gian gần đúng, chuyện gì xảy ra quanh lúc đó“Rõ nhất từ khoảng bốn tháng trước, sau khi đổi sang nhóm mới.”
Ý nghĩ hay lặp lạiHai ba câu chép nguyên văn từ nhật ký“Mình làm không tới.” “Chắc họ đang nói về mình.”
Tình huống hay châm ngòiTừ bảng tổng hợp khi đọc lạiHọp nhóm có trưởng phòng; nhận tin nhắn công việc buổi tối.
Ảnh hưởng tới đời sốngĂn, ngủ, làm việc, học hành, quan hệ — mô tả, không tự chấm“Ngủ chập chờn ba bốn đêm một tuần, ít đi chơi với bạn hơn trước.”
Mình đã thử gìCách nào giúp, cách nào không“Ghi ba dòng giúp lúc ở chỗ làm. Đọc lại tin nhắn cũ làm nặng thêm.”
Câu hỏi mình muốn hỏiGhi sẵn để khỏi quên“Cách mình ghi nhật ký có đúng không? Mình nên làm gì khi ý nghĩ tới lúc đang họp?”

Bản tóm tắt không phải bài kiểm tra, không cần đủ mọi mục, không cần viết hay. Mục nào bí thì để trống. Chỉ riêng việc ngồi viết trang này cũng thường giúp bạn rõ ràng hơn điều mình muốn nói.

Chọn trang nào mang theo

Một trang tiêu biểu cho ý nghĩ hay lặp lại nhất. Chọn dòng nhật ký ghi đủ cột nhất cho ý nghĩ đó, để chuyên gia thấy được cả tình huống, cảm xúc, bằng chứng hai phía và câu bạn đã viết lại.

Một trang mà nhật ký có vẻ giúp được. Dòng nào cảm xúc giảm rõ nhất sau khi ghi. Nó cho thấy bạn đã làm được gì, và là chỗ tốt để xây tiếp.

Một trang mà nhật ký không giúp được. Dòng nào cột chưa khớp trống, câu cân bằng không tin nổi, hay ghi xong lại nặng hơn. Đây thường là trang có nhiều điều đáng nói nhất.

Bảng tổng hợp lần đọc lại gần nhất. Nếu bạn đã làm bảng tổng hợp hai tuần, mang theo. Nó nói được quy luật mà không cần phơi từng chi tiết riêng tư.

Những trang bạn chưa muốn cho xem thì cứ giữ lại. Bạn có quyền chọn. Cứ nói thẳng: “Có vài trang mình chưa sẵn sàng chia sẻ.” Chuyên gia sẽ hiểu. Có khi sau vài lần trò chuyện, khi đã thấy an tâm hơn, bạn lại muốn đọc những trang ấy lên — lúc đó mang theo cũng chưa muộn.

Câu mở lời khi khó nói

Có lúc cầm nhật ký trong tay mà vẫn không biết bắt đầu từ đâu. Một vài câu mở lời dưới đây bạn có thể dùng nguyên hoặc sửa lại theo cách nói của mình:

  • “Mình có ghi lại một số ý nghĩ trong mấy tuần qua, mình đọc một đoạn được không?”
  • “Mình không biết nói thế nào cho rõ, nhưng trang này là ví dụ của điều hay xảy ra với mình.”
  • “Mình đã thử tự hỏi lại ý nghĩ này, nhưng lần nào cũng kẹt ở đây.”
  • “Có một chuyện mình chưa ghi vì khó viết ra. Mình muốn nói về nó.”
  • “Mình lo là mình đang ghi sai cách, mình muốn được xem lại.”
  • “Mình hơi ngại khi nói ra, nhưng trong nhật ký có những câu khá nặng.”

Đọc nguyên một đoạn từ nhật ký là cách mở lời rất tốt khi nói thành lời quá khó. Chữ đã viết sẵn, bạn chỉ cần đọc. Và nếu giữa chừng bạn xúc động, dừng lại một chút là chuyện bình thường.

Chép sẵn một câu mở lời bạn thích nhất lên đầu tờ tóm tắt. Khi hồi hộp, mắt nhìn thấy câu đó là đủ để bắt đầu, phần còn lại thường tự trôi theo.

Ví dụ: anh Dũng chuẩn bị trong một buổi tối

Anh Dũng, bốn mươi tuổi, làm kinh doanh, ghi nhật ký suy nghĩ được hơn một tháng. Ý nghĩ “mình là người cha tồi” cứ quay lại mỗi khi phải đi công tác lỡ buổi họp phụ huynh của con. Sau nhiều tuần ghi mà cảm giác không nhẹ đi, vợ anh gợi ý nói chuyện với chuyên gia. Tối trước buổi hẹn, anh làm như sau:

  • Đọc lại cả cuốn một lượt, đánh dấu sao những dòng về ý nghĩ “cha tồi”: có bảy dòng trong năm tuần.
  • Viết bản tóm tắt một trang. Ở mục ảnh hưởng, anh ghi thật: “Hay cáu với con khi về nhà vì thấy có lỗi, sau đó lại tự trách thêm.”
  • Chọn ba trang: một trang ghi đủ cột, một trang mà việc nhỏ (gọi video cho con trước giờ ngủ) làm cảm xúc giảm từ 7 xuống 4, một trang cột chưa khớp bỏ trống.
  • Ghi hai câu hỏi muốn hỏi: “Làm sao để không mang cảm giác có lỗi về nhà?” và “Cách mình ghi nhật ký có bỏ sót gì không?”
  • Viết câu mở lời lên đầu tờ tóm tắt: “Mình có ghi lại, mình đọc một đoạn trước được không?”

Anh Dũng kể lại sau đó rằng việc chuẩn bị mất chừng bốn mươi phút, và chính lúc làm bản tóm tắt anh đã nhận ra chuyện cáu với con là một phần của vòng nghĩ, điều mà từng dòng nhật ký riêng lẻ chưa cho anh thấy.

Những lo ngại thường gặp và điều không cần làm

“Nhật ký của mình lộn xộn, ghi sai cột.” Không sao cả. Chuyên gia không chấm bài. Một trang lộn xộn đôi khi còn cho thấy rõ hơn lúc đó bạn đang rối ra sao.

“Đọc mấy câu này lên người ta sẽ nghĩ mình kỳ quặc.” Những ý nghĩ tự chê, đoán ý, lo trước là những thứ chuyên gia gặp thường xuyên. Họ ở đó để hiểu, không để phán xét.

Không cần tự kết luận mình bị gì trước khi đi. Tra mạng rồi mang theo một danh sách chẩn đoán tự đặt thường làm cuộc trò chuyện lệch hướng. Hãy mang những gì bạn quan sát được; việc đánh giá là của chuyên gia.

Không cần viết lại nhật ký cho đẹp. Chép lại cho gọn bản tóm tắt thì được, nhưng giữ nguyên lời trong các trang tiêu biểu. Lời thật lúc ghi có giá trị hơn câu đã được sửa cho đẹp.

Không cần dừng ghi sau khi đã gặp chuyên gia. Thường nhật ký còn hữu ích hơn khi có người cùng nhìn. Hỏi chuyên gia xem có nên ghi theo cách khác, thêm hay bớt cột nào cho hợp với bạn.

Những lúc không đợi tới hẹn

Nhật ký và việc chuẩn bị chu đáo là để đi cùng chuyên gia, không phải lý do để chờ. Nên tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ sớm khi nỗi buồn, nỗi lo kéo dài nhiều tuần; khi ăn ngủ đảo lộn, không làm việc hay học được, hoặc bạn thu mình khỏi mọi người; khi đã ghi đều đặn mà không thấy đỡ. Những cơn tim đập nhanh, khó thở, đau trong người cần được bác sĩ khám để loại trừ nguyên nhân thể chất. Tất cả những gì trong bài là kỹ năng tự chăm sóc, không thay cho chẩn đoán hay trị liệu.

Nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân, đừng đợi tới buổi hẹn và đừng chỉ ghi vào sổ. Hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình lúc đó. Nếu là người thân của một người đang như vậy, hãy ở bên họ và cùng họ tìm trợ giúp ngay.

Nếu muốn có người cùng nhìn lại cuốn nhật ký này, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc mang nhật ký khi gặp chuyên gia tâm lý không?

Không bắt buộc. Không có nhật ký bạn vẫn đi gặp được và vẫn được giúp. Nhật ký chỉ là thứ giúp bạn nhớ và diễn đạt dễ hơn, nhất là khi lúc ngồi trước người mới đầu óc hay trống trơn.

Có nên đưa cả cuốn nhật ký cho chuyên gia đọc không?

Thường không cần. Một bản tóm tắt một trang và ba bốn trang tiêu biểu là đủ để bắt đầu. Nếu chuyên gia muốn xem thêm, họ sẽ hỏi, và bạn có quyền chọn trang nào chia sẻ, trang nào giữ lại.

Nhật ký ghi trên điện thoại thì mang đi thế nào?

Có thể chép bản tóm tắt ra giấy, và mở sẵn vài ghi chú tiêu biểu trên máy để đọc. Nên tắt thông báo trong lúc trò chuyện để không bị phân tâm, và chỉ đưa máy cho người khác xem khi bạn muốn.

Chưa ghi nhật ký lần nào thì có nên bắt đầu trước khi đi gặp chuyên gia không?

Nếu còn vài ngày, ghi vài lần bản ba dòng về những lúc khó chịu cũng có ích. Nhưng đừng đợi ghi đủ mới đi; nếu đang thấy nặng nề thì gặp sớm quan trọng hơn chuẩn bị kỹ.

Lỡ trong nhật ký có những câu rất nặng thì có nên cho xem không?

Những câu nặng thường chính là điều chuyên gia cần biết nhất để giúp bạn an toàn. Nếu ngại, bạn cứ báo trước rằng trong đó có những câu khó đọc. Nếu những câu đó là ý nghĩ làm hại bản thân, đừng đợi tới buổi hẹn, hãy tìm trợ giúp ngay.

Chuyên gia có giữ lại nhật ký của mình không?

Nhật ký là của bạn. Bạn có thể chỉ đọc lên hoặc cho xem rồi cất lại. Nếu cần lưu thông tin nào, bạn có quyền hỏi rõ thông tin đó được dùng và giữ thế nào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138