TieuCuc.comTiêu Cực
Nhật ký suy nghĩ từng bước

Nếu bạn thân gặp chuyện này thì mình sẽ nói gì: cách dùng câu hỏi này trong nhật ký

Câu hỏi “bạn thân gặp chuyện này mình sẽ nói gì” giúp thấy mình đang khắt khe với mình ra sao. Cách ghi thành cột trong nhật ký suy nghĩ, ví dụ và lỗi hay gặp.

Two Vietnamese women friends sharing tea on a small balcony with potted plants, one resting a hand on the other shoulder, warm late afternoon light, seen from behind

Khi một ý nghĩ chê bai bản thân bật lên, câu hỏi “nếu bạn thân gặp đúng chuyện này, mình sẽ nói gì với bạn ấy?” giúp bạn nghe thấy cùng một sự việc bằng một giọng khác. Hầu như ai cũng thấy câu mình định nói với bạn công bằng và tử tế hơn hẳn câu đang nói với chính mình. Khoảng cách giữa hai câu đó cho biết ý nghĩ của bạn đang khắt khe tới đâu, và câu nói với bạn thường là bản nháp rất tốt cho cột “cách nhìn cân bằng hơn” trong nhật ký suy nghĩ.

Bài này chỉ cách đưa câu hỏi ấy vào nhật ký thành một cột riêng, đi trọn một ví dụ, những lúc câu hỏi có vẻ không ăn thua và cách chỉnh, cùng chỗ khác nhau giữa nói tử tế với mình và bào chữa cho mình.

Vì sao mình khắt khe với mình hơn với bạn

Một người bạn kể đã nộp trễ báo cáo vì con ốm, bạn sẽ nói ngay: “Con ốm thì phải lo con trước chứ, nộp trễ một hôm thì xin lỗi rồi bổ sung.” Chính bạn gặp chuyện y hệt, câu trong đầu lại là: “Mình vô trách nhiệm, chẳng lo được việc gì cho ra hồn.” Cùng một sự việc, hai bản án khác nhau.

Nhiều người giải thích điều này bằng niềm tin ngầm rằng khắt khe với mình mới giữ được mình không sa sút, còn tử tế với mình là dễ dãi. Có người lớn lên quen nghe những lời chê, nên giọng chê trong đầu nghe như giọng “bình thường”. Cũng có khi đơn giản là ta biết rõ mọi lỗi nhỏ của mình, trong khi với bạn ta chỉ thấy bức tranh chung.

Câu hỏi bạn thân không bắt bạn phải tin rằng mình hoàn hảo. Nó chỉ đặt ra một phép thử công bằng: mình có đang dùng hai thước đo khác nhau không? Nếu có, thước đo dùng cho bạn thường gần với thực tế hơn, vì lúc nhìn chuyện của người khác, ta không bị cảm xúc của chính mình làm mờ.

Ghi thành một cột riêng trong nhật ký

Thêm một cột giữa “điều chưa khớp” và “cách nhìn cân bằng hơn”, hoặc kẻ riêng một trang bốn cột như dưới đây. Hai dòng đầu là ví dụ đã điền.

Câu mình đang nói với mìnhCâu mình sẽ nói với bạn thânChỗ khác nhauCâu viết lại cho mình
“Nộp trễ báo cáo, mình vô trách nhiệm.”“Con ốm thì lo con trước. Báo sếp, xin lỗi, bổ sung là xong.”Với bạn: xét hoàn cảnh, chỉ ra việc cần làm. Với mình: kết luận cả tính cách.“Mình nộp trễ vì con ốm. Mình sẽ báo sếp và bổ sung trong sáng mai.”
“Hai mươi bảy tuổi chưa mua được nhà, mình thất bại.”“Mỗi người một hoàn cảnh, cậu đang làm việc đều và để dành được, thế là có đi.”Với bạn: nhìn quá trình. Với mình: chỉ nhìn một cột mốc.“Mình chưa có nhà và điều đó làm mình lo. Mình vẫn đang để dành đều đặn mỗi tháng.”

Dòng trống cuối là chỗ cho bạn. Một mẹo: ở cột hai, viết luôn tên một người bạn cụ thể và hình dung khuôn mặt họ đang kể chuyện với bạn. Có người thật, câu trả lời tự khắc ấm và rõ hơn.

Cột “chỗ khác nhau” là cột hay bị bỏ qua nhất, mà lại có ích nhất khi đọc lại nhật ký sau vài tuần: bạn sẽ thấy mình hay dùng thước đo kép ở đúng loại chuyện nào.

Đi trọn một tình huống: Ngân và bài thuyết trình nhóm

Ngân, học sinh lớp mười một, quên mang tệp trình chiếu vào buổi thuyết trình nhóm. Cả nhóm phải trình bày bằng lời, cô giáo trừ một phần điểm trình bày. Tối đó Ngân nằm nghĩ mãi: “Mình làm hỏng hết, cả nhóm chắc ghét mình, mình lúc nào cũng hậu đậu.” Ngân thử ghi lại:

  • Ý nghĩ nóng nhất: “Mình lúc nào cũng hậu đậu, làm hỏng việc của người khác.” Buồn 8, xấu hổ 8 (con số Ngân tự ước để so trước sau).
  • Nếu Thư, bạn thân của Ngân, quên tệp: “Thôi mà, ai chẳng có lúc quên. Mà nhóm mình nói bằng lời vẫn rõ đấy chứ. Mai cậu nhắn xin lỗi cả nhóm một câu là được.”
  • Chỗ khác nhau: với Thư, Ngân thấy đó là một lần quên. Với mình, Ngân biến nó thành “lúc nào cũng”. Với Thư, Ngân nghĩ tới cách gỡ; với mình chỉ có lời chê.
  • Điều chưa khớp (Ngân tìm thêm): trong nhóm, chính Ngân là người làm phần nội dung dài nhất. Học kỳ trước Ngân chưa quên lần nào.
  • Câu viết lại: “Mình quên tệp và nhóm bị trừ một phần điểm, mình thấy có lỗi là đúng. Nhưng một lần quên không làm mình thành người lúc nào cũng hậu đậu.”
  • Việc nhỏ: nhắn vào nhóm: “Hôm nay mình xin lỗi vì quên tệp, lần sau mình gửi lên nhóm chung từ tối hôm trước.” Đặt lời nhắc trên điện thoại. Buồn còn 5, xấu hổ còn 4.

Bạn trong nhóm trả lời: “Không sao, lần sau gửi sớm là được.” Ngân vẫn hơi ngại hôm sau gặp cô giáo, và điều đó bình thường. Thứ đã giảm là câu “lúc nào cũng hậu đậu” — câu làm cho một buổi học không suôn sẻ trở thành bản án về con người.

Làm từng bước: đổi chỗ ngồi trên giấy

Khi ý nghĩ chê mình đang rất to, làm theo các bước sau, viết ra chứ đừng chỉ nghĩ:

  1. Viết lại tình huống ở ngôi thứ ba, thay tên mình bằng tên một người bạn: “Thư quên tệp trình chiếu, nhóm bị trừ điểm.”
  2. Đọc chậm một lần như đang nghe bạn ấy kể. Để ý xem mình cảm thấy gì với Thư — thường là thương, chứ ít khi là khinh.
  3. Viết câu trả lời mình sẽ nói với bạn ấy, như đang nhắn tin. Đừng sửa cho hay, viết đúng giọng mình hay dùng với bạn.
  4. Đọc câu đó lại, lần này thay tên bạn bằng tên mình. Gạch đi phần nào nghe không hợp với hoàn cảnh của mình, giữ phần còn lại.
  5. Chép phần giữ lại vào cột “cách nhìn cân bằng hơn”, rồi chọn việc nhỏ đúng như lời khuyên mình vừa đưa cho bạn.
  6. Ước lại cảm xúc 0–10. Chỉ để tự so trước sau, không phải điểm đánh giá.

Câu nói mẫu với chính mình: “Mình đang nói với mình bằng giọng mà mình sẽ không bao giờ dùng với người mình thương. Thử nói lại bằng giọng kia xem.”

Khi câu hỏi có vẻ không ăn thua

“Bạn ấy khác, còn mình thì đáng trách thật.” Đây là thước đo kép lộ diện rõ nhất. Hỏi tiếp: điều gì khiến mình khác? Nếu câu trả lời là “vì mình là mình”, đó không phải lý do — là ý nghĩ cũ đang tự bảo vệ. Ghi câu này vào nhật ký như một ý nghĩ cần hỏi lại riêng.

“Mình không có bạn thân nào để hình dung.” Không sao. Hình dung một đồng nghiệp hiền, một người hàng xóm lớn tuổi, một học trò, hay chính mình lúc bảy tám tuổi. Điều cần là một người mà bạn muốn đối xử công bằng, không cần là người thân nhất.

“Câu mình nói với bạn nghe sáo lắm.” Nếu câu bạn viết là “cố lên, mọi chuyện sẽ ổn” thì đúng là sáo, và với bạn bè thật bạn cũng hiếm khi chỉ nói vậy. Hãy nhớ lại lần gần nhất bạn thật sự an ủi ai: bạn đã hỏi gì, nhắc điều gì, gợi ý việc gì. Viết theo cách đó.

“Đọc câu tử tế với mình thấy ngượng.” Rất thường gặp, nhất là với người quen tự chê. Không cần đọc to hay tin ngay. Chỉ cần viết ra và để đó, vài hôm sau đọc lại khi bình tĩnh.

Nói tử tế với mình khác bào chữa cho mình

Có người ngại dùng câu hỏi bạn thân vì sợ thành ra dễ dãi, lỗi gì cũng “không sao đâu”. Nhưng nhìn lại cách bạn khuyên một người bạn tốt: bạn hiếm khi bảo họ rằng lỗi đó không có thật. Bạn thừa nhận chuyện đã xảy ra, đặt nó vào hoàn cảnh, rồi gợi ý cách sửa. Đó chính là thứ cần có trong câu viết lại cho mình.

Một câu bào chữa thường đẩy hết lỗi ra ngoài: “Tại sếp giao gấp, tại con ốm, mình chẳng có lỗi gì.” Một câu tử tế mà công bằng thì giữ cả hai: “Hoàn cảnh hôm đó khó thật, và mình cũng có thể báo trước sớm hơn. Lần sau mình sẽ nhắn ngay khi thấy không kịp.”

Cách kiểm tra nhanh: câu viết lại có chỉ ra một việc mình làm được không? Có thì nó không phải bào chữa. Nó chỉ đang bỏ đi phần hành hạ mình, giữ lại phần có ích.

Lúc nào giọng chê trong đầu cần thêm người giúp

Câu hỏi bạn thân là một bài tập tự chăm sóc ở mức nhẹ, không thay cho việc được chuyên gia đánh giá hay trị liệu. Nếu giọng chê trong đầu gần như không lúc nào im, kéo dài nhiều tuần, làm bạn mất ngủ, chán ăn, bỏ dở việc học việc làm, ngại gặp mọi người, hoặc bạn đã kiên trì ghi chép mà không thấy nhẹ đi, nên tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Nếu nặng nề trong đầu đi cùng tim đập nhanh, khó thở hay đau trong người, hãy đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất.

Những câu như “mình vô dụng”, “không ai cần mình”, “biến mất đi cho rồi” không nên chỉ nằm trên giấy. Nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, và đừng ở một mình lúc đó.

Nếu muốn có người cùng nhìn lại những trang nhật ký đầy lời tự chê, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi bạn thân sẽ nói gì có làm mình thành dễ dãi với bản thân không?

Thường là không. Khi khuyên bạn bè, ta vẫn thừa nhận lỗi và gợi ý cách sửa, chỉ là không lăng mạ. Nếu câu viết lại cho mình có kèm một việc làm được, nó vẫn giữ trách nhiệm, chỉ bỏ đi phần tự hành hạ.

Không có bạn thân thì dùng câu hỏi này thế nào?

Hình dung bất kỳ người nào bạn muốn đối xử công bằng: một đồng nghiệp hiền, một người lớn tuổi trong xóm, một em nhỏ, hay chính mình hồi bé. Điều quan trọng là bạn nhìn chuyện của họ bằng con mắt tử tế.

Có nên hỏi thật bạn bè xem họ nghĩ gì về chuyện của mình không?

Nếu có người bạn tin và họ sẵn lòng nghe, hỏi thật thường rất có ích, vì họ thấy được những điều mình đang bỏ qua. Chỉ cần kể sự việc và hỏi họ thấy thế nào, không cần nhờ họ giải quyết thay.

Câu này hợp với kiểu ý nghĩ nào nhất?

Hợp nhất với ý nghĩ tự chê, tự trách, tự gán nhãn như mình hậu đậu, mình thất bại, mình kém. Với nỗi lo về tương lai, các câu hỏi về khả năng xảy ra và việc mình làm được thường hợp hơn.

Viết câu tử tế cho mình mà không tin thì có ích gì?

Lúc đầu thường không tin, và không cần tin ngay. Câu đó là một cách nhìn khác được đặt cạnh ý nghĩ cũ. Đọc lại nhiều lần trong vài tuần, nhiều người thấy nó dần nghe tự nhiên hơn, nhất là khi đi kèm việc nhỏ đã làm.

Tự trách nhiều có phải là dấu hiệu bệnh không?

Tự trách là trải nghiệm rất phổ biến và không tự nó nói lên bệnh gì. Chỉ chuyên gia mới đánh giá được sức khoẻ tinh thần của một người. Nếu tự trách kéo dài, ảnh hưởng ăn ngủ và công việc, nên gặp chuyên gia để được xem xét.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138